Sî‘z bîyligini îshirish
Kundàlik mulîqît và muîmàlà îdîbigà îid fàîl sî‘z hàmdà jumlàlàrni î‘zlàshtirish.
Αrgànilgàn nutqiy màvzulàr màzmunini ifîdàlîvchi tàyanch và fàîl sî‘zlàrni (250 -300 sî‘z) î‘zlàshtirish, bu sî‘zlàrni sî‘z yasîvchi và sî‘z î‘zgàrtiruvchi qî‘shimchàlàri bilàn iõchàm gàðlàrdà qî‘llày îlish.
Imlî và gràmmàtikàgà îid bilimlàr
lîtin yîzuviga asîslangan î‘zbek alifbîsi harflarini husnixat qîidalariga amal qilib yîza îlish. Kî‘chirma gaðlarda tinish belgilarini tî‘g‘ri ishlata bilish.
- î‘rgànilgàn qîliðli gàðlàr àsîsidà yig‘iq và yîyiq sîddà gàðlàr tuzish;
- fe’l yasovchi -la, sifat yasovchi –iy, -viy, ot yasovchi -kor qo`shimchalari;
- qo`shma fe’l hosil qiluvchi qilmoq fe’li;
- -dagi qo`shimchasi;
- ko`makchi vazifasidagi bo`lib so`zi, kim bo`lib? so`rog`i;
- harakat nomi hosil qiluvchi –sh, -ish qo`shimchalari (Kirish mumkinmi? kabi gaplar);
- shart mayli (-sa), shart maylidagi fe’lning qo`llanishi;
- boshlamoq, olmoq (ìî÷p) ko`makchi fe’llari;
- buyruq-istak maylining 1 – shaxs ko`plik shakli: - (a)ylik;
- -ni qo`shimchasi qo`llanadigan va tushirib qoldiriladigan holatlar;
- uzoq o`tgan zamon fe’li (-gan qo`shimchasi), tuslanishi, bo`lishsiz shaklining –ma qo`shimchasi yordamida ifodalanishi;
- uzoq o`tgan zamon fe’lining bo`lishsiz shakli (-gan emas), uning tuslanishi;
- Navoiy ko`chasi, maktab hovlisi, Orol dengizi kabi birikmalarda egalik qo`shimchalarining (-i, -si) qo`llanilishi;
- ot-kesimning bo`lishsiz shakli (oshpaz emas), uning ega bilan moslashuvi;
- gapda gap bo`laklarining odatdagi tartibi;
- “k”, “q” undosh tovishlari bilan tugagan otlarning egalik qo`shimchalari bilan qo`llanishi (etagi, qoshig`i);
- ravishdosh hosil qiluvchi -b, -ib, -may qo`shimchalari;
- ot ko`makchilarning -ga qo`shimchasi bilan qo`llanishi (oldiga, ishiga);
- ot ko`makchilarning -dan qo`shimchasi bilan qo`llanishi (orqasidan, atrofidan kabi);
- buyruq-istak maylidagi fe’llarning bo`lishsiz shakli (bormasin, men bormay, bormang, bormaylik kabi);
- sifatdosh (-gan qo`shimchasi), uning qo`llanishi (kelgan odam);
- qaratqich kelishikdagi so`zning mos egalik qo`shimchasi bilan qo`llanishi (ukamning);
- kî‘ðlik sîndàgi ikkinchi shàõs buyruq-istàk màyli, kî‘ðlik sîndàgi shàõs-sîn qî‘shimchàlàrini få’llàrdà qî‘llày bilish;
- ît và îlmîshlàrdà qàràtqich và tushum kålishigi, egàlik qî‘shimchàlàrini î‘rinli ishlàtà îlish.
Fînetika va îrfîeðiyaga dîir kî‘nikmalar
Αrganilgan sî‘zlarni va sî‘z shakllarini, kî‘màkchili birikmalarni, fe’llarning analitik shakllarini, fe’llarning tî‘liqsiz fe’l bilan kelgan zamîn qî‘shimchàlarini orfoeðiya me’yîrlariga amal qilib talaffuz qila îlish, urg‘uni tî‘g‘ri qî‘yish.
Nutqiy faîliyat turlariga doir malakalar
Tinglàb tushunish
1.Αrgànilàyîtgàn màvzugà îid và dàrslikdàgi màtnlàrni tinglàb màzmunini tî‘liq tushunà bilish.
2.Màvzugà àlîqàdîr 25-30 sî‘zli qî‘shimchà àdàbiy-bàdiiy màtnlàrni àudiî, vidiî vîsitàlàri yîrdàmidà tinglàsh, kî‘rish îrqàli màzmunini tî‘g‘ri tushunish và eslàb qîlish.
Îg‘zaki nutq (sî‘zlàsh)
1.Αrgànilgàn mavzu dîirasida yangi leksik va grammatik materiallarni ishlatgan hîlda 4-5 gað bilan î‘z fikrlarini bîg‘lanishli (mînîlîgik nutq shaklida) bayîn qila îlish.
2. Αrgànilgan mavzu dîirasida 4-5 luqma bilan kerakli î‘rinlarda qîlið-gaðlardan foydalanib (diàlîgik nutq shaklida) î‘zarî fikr almasha bilish.
Αqish
1. Yangi matnni (ertàk, xabar,e’lîn) tî‘g‘ri, ravîn, tushunib, bir daqiqada 40-50 sî‘z tezligida î‘qiy îlish.
2. Hikîya, she’r va maqîllarni ifîdali î‘qiy îlish.
3. Matndan asîsiy fikrni ajratib îlib, umumiy õulîsàni ifîdàlày bilish, ràqàmli dàlilni àytà îlish, ertàk yîki multfilm qahramînlariga bahî berà îlish.
5. Αrgànilgàn matnlar mazmunini 5-6 gað hajmida î‘z sî‘zi bilan qayta hikîya qila îlish.
Yîzish
1. Eshitish îrqàli 5-6 gàðni, dàrslik yîki yîzuv tàõtàsidàn 6-7 tà iõchàm gàðni kî‘chirib yîzà bilish.
2. 16-20 sî‘zdan ibîrat matn asîsida diktant yîzish.
3. 20-25 sî‘zli matn asîsida bayîn yîza îlish.
4. Dàftàr muqîvàsigà màktàbi, sinfi hàqidàgi mà’lumîtni, ismi và fàmiliyasini, õat yîki kînvertga manzilni yîzish.
.gif){kind=small}
