ΑZBÅKISTÎN RÅSPUBLIKÀSI ÕÀLQ TÀ’LIMI VÀZIRLIGI
RÅSPUBLIKÀ TÀ’LIM MÀRKÀZI
Tàjribà – sinîv vàriànti
Tàsviriy sàn’àt fànidàn yangi
tàhrirdàgi Dàvlàt tà’lim stàndàrti
(3- sinf )
Tîshkånt – 2006
DÀVLÀT TÀ’LIM STÀNDÀRTI
I – IV sinflàr
- tàsviriy sàn’àt và ungà îid àyrim ibîràlàrni bilish;
- àsîsiy rànglàrni fàrqlày îlish;
- bàdiiy màtåriàllàr, àsbîblàr và jihîzlàrni fàrqlày îlish;
- ràsm ishlàsh bîsqichlàrini bilish;
- nàqshlàr và ulàrning õususiyatlàrini bilish;
- bî‘yîqni î‘z î‘rnidà ishlàtà îlish;
- tàbiàt mànzàràlàrini kuzàtish và tàsvirlày îlish;
- buyumlàr yasàsh, ulàrni båzàtà îlish;
- turli rànglàrni hîsil qilà îlish;
- bàdiiy tàsvirning jàmiyat hàyîtidà tutgàn î‘rnini bilish;
Dàvlàt tà’lim stàndàrtigà shàrh
Tà’limning màqsàd và vàzifàlàri.
Tàsviriy sàn’àt î‘quv ðrådmåtining màqsàdi î‘quvchilàrdà mà’nàviy màdàniyatning àjràlmàs qismi hisîblàngàn bàdiiy màdàniyatni, tàsviriy sàvîdõînlikni shàkllàntirishdàn ibîràt.
Tàsviriy sàn’àt ðrådmåtining vàzifàlàrigà quyidàgilàr kiràdi:
- bîrliqdàgi và sàn’àtdàgi gî‘zàlliklàrni kî‘rà bilish, idrîk etish và qàdrlàshgà î‘rgàtish;
- bàdiiy- ijîdiy qîbiliyatni î‘stirish;
- tàsviriy sàn’àt qînun-qîidàlàrining îddiy nàzàriy àsîslàrini î‘rgàtish;
- tàsviriy màlàkà ( ràsm ishlàsh, hàykàl yasàsh v.b.) làrni rivîjlàntirish;
- eståtik và bàdiiy didni î‘stirish;
- bîlàlàrning bàdiiy fikr dîiràsini kångàytirish;
- bîlàlàrgà tàsviriy, àmàliy và må’mîrlik sàn’àti yuzàsidàn àsîsiy tushunchàlàr bårish (sàn’àtning turlàri, jànrlàri, îqimlàr, àtàmà và ibîràlàr v. b.).
- sàn’àtgà qiziqishni î‘stirish và ungà nisbàtàn muhàbbàtni tàrbiyalàsh;
- tàsviriy, àmàliy sàn’àt àsàrlàrini bàdiiy idrîk etishni và undàn eståtik zàvqlànish hissini tàrbiyalàsh.
- bîlàlàrdà bàdiiy kàsb-hunàrlàr hàqidà tàsàvvurlàrni shàkllàntirish.
Tàsviriy sàn’àt tà’limi màzmuni
3 – sinf
Bîrliqni idrîk etish.
Tàbiàtdàgi gî‘zàllikni eståtik idrîk etishni shàkllàntirish. Tàbiàt và undàgi bîrliqni màzmun jihàtidàn (qishlîq mànzàràsi, tîg‘ mànzàràsi, dàryî, shàhàr mànzàràsi và bîshqàlàr) eståtik idrîk etish. Tàbiàt và uning îb’åktlàri î‘rtàsidàgi àlîqàdîrlik, undàgi gî‘zàllikni his qilish, eståtik idrîk etish và undàn àtrîfdàgilàrni hàm bàhràmànd etish. Insîn và tàbiàt munîsàbàtlàri, uning eståtik và ekîlîgik jihàtlàri.
Nàturàgà qàràb tàsvirlàsh.
Nàturàning õaràktårli jihàtlàri (shàkli, ràngi, î‘lchàmi, nisbàtlàri, fàzîviy hîlàti)ni tàsviriy sàn’àt qînunlàri (yîrug‘- sîya, ràng) àsîsidà tàsvirlàsh. Turli gåîmåtrik shàkllàr, tàbiàt nàmunàlàri (bàrg, shîõ, gul, måvà,), hàyvînît và hàshîràt dunyîsi (kàðàlàk, qush), uy-rî‘zg‘îr buyumlàri, sðîrt, sàn’àt àtributlàri, î‘quv qurîllàridàn tàshkil tîðgàn 1-2 buyumli nàtyurmîrtni bîsqichlàr bilàn ishlàsh, bu jàràyîndà ràng và uning tuslàridàn tî‘g‘ri fîydàlànish.
Lîy yîki ðlàstilindàn råðrîduksiya yîki hàykàl nàmunàsigà qàràb îdàm, hàyvîn và ðàrràndàlàrning hàykàlini yasàsh.
Kîmðîzitsiîn fàîliyat.
Màvzu àsîsidà mustàqil kîmðîzitsiya ishlàshdà àsîsiy và yîrdàmchi vîsitàlàrni î‘rinli qî‘llàsh. Kîmðîzitsiya màvzusini îchib båruvchi àsîsiy îb’åktlàrdàn îqilînà fîydàlànish (bî‘rttirish, bàdiiylàshtirish, stilizàtsiyalàsh và h.z.). Individuàl và jàmîà bî‘lib kîmðîzitsiya ishlàsh. Bî‘làklàr, elåmåntlàrni bir butungà bî‘ysundirish.
Õàlq àmàliy sàn’àti nàmunàlàri àsîsidà turli shàkldà (yî‘lsimîn, kvàdràt, àylànà) nàqsh kîmðîzisityalàrini tuzish và uning màzmunigà mîs ràng, ràng tuslàridàn fîydàlànish. Àdàbiy àsàrlàrning màzmuni àsîsidà illyustràtiv ràsm ishlàsh. Uning kîmðîzisityasini tîðish ijîdiy jàràyîni (qîràlàmà, eskiz ishlàsh)nihg mîhiyatini ànglàsh và undàn tàsviriy ijîdiy fàîliyatdà fîydàlànish. Bàyràm và turli sànàlàrgà îid dåkîràtiv kîmðîzitsiya ishlàsh. Ràngli qîg‘îzlàrni buklàsh và qirqish îrqàli turli shàkl và nàqsh elåmåntlàrini hîsil qilish, ulàrni hàr õil ràng và shàkldà ustmà-ust, yînmà-yîn yîðishtirib nàqsh kîmðîzisityasini hîsil qilish.
Hàykàltàrîshlik màtåriàllàridàn màvzuiy kîmðîzitsiya ishlàsh.
Αquvchilàrining tàyyîrgàrlik dàràjàsigà qî‘yilàdigàn
zàruriy tàlàblàr
III sinf.
Bilimlàr:
- I-II sinflàrdàn tàshqàri yanà 4-5 ràng nîmlàrini;
- kishilàr hàyîtidà tàsviriy sàn’àtning tutgàn î‘rni, uning àsîsiy tur và jànrlàrini;
- rasm ishlash jàràyînlàrining î‘zigà õîs gî‘zàlliklàrini;
- àvvàlgi sinfdàgigà nisbàtàn qî‘shimchà bir qàtîr ràssîmlàr va haykaltaroshlarning ismi-fàmilyasini, ulàrning àsàrlàri nomlarini;
- bu àsàrlàrdà tàsvirlàngàn vîqåà-hîdisàlàrdàgi gî‘zàlliklàrni kî‘rà bilish và àsàr màzmunini sî‘zlàb bårishni;
- tàsviriy sàn’àt ibîràlàrini (iliq, sîvuq, àõrîmàtik và õrîmàtik ràng nîmlàrini);
- dåkîràtiv hàykàltàrîshlikdà qî‘llànilàdigàn dåkîràtiv elåmåntlàrning nîmini;
- tàbiiy màtåriàllàrning nîmlàri và ulàrni màshg‘ulîtgà tàyyîrlàshni.
Ko‘nikmalar:
- o‘z ish joyini mashg‘ulotga tayyorlash;
- qalam va mo‘yqalamni to‘g‘ri ushlay olish;
- to‘g‘ri va qiya ko‘rinishdagi chiziqlarni qiynalmasdan o‘tkaza olish;
- borliqni idrok etishdan olgan taassurotlarini ishlagan rasmlarida aks ettira olish;
- rasm chizib bo‘lingach, qog‘oz sirtini suv bilan yuvib bo‘yash jarayoniga tayyorlash;
- suv bo‘yoq (akvarel)bilan ishlash tartibini (suv bo‘yoq bilan ishlashdan oldin unga suv tomizib chiqish, mo‘yqalamni bo‘yoqqa tez-tez botirib turishni) ;
- rànglàrning muràkkàb tuslàrini hîsil qila olish (màsàlàn, kî‘kish. yashil, qizg‘ish, jigàrràng, qîràmtir và h.k.);
- mo‘yqalamni ish tugagandan so‘ng tozalab yuvib qo‘yish;
- o‘z ish joyini yig‘ishtirib qo‘yish;
Màlàkàlàr:
- hàykàltàrîshlikdàn 2-3 tà figuràli yaõlit kîmðîzitsiya tuzà îlishni;
- lîydàn yîki ðlàstilindàn hàykàllàr ishlàshdà àlîhidà - àlîhidà, "yaõlit" và "àràlàsh" ishlîv bårish usullàridàn fîydàlànà îlishni;
- rànglàrning muràkkàb tuslàrini hîsil qilish (màsàlàn, kî‘kish yashil, qizg‘ish, jigàrràng, qîràmtir và h.k.);
- ràsmdà nàrsàlàrni kîmðîzitsiya qînuniyatlàrigà bîg‘liq ràvishdà jîylàshtirishni;
- dåkîràtiv ishlàrdà àssimåtrik tàsvirlàrni ifîdàlàshdà muvîzànàtni sàqlày îlishni;
- î‘simliksimîn nàqsh elåmåntlàridàn mustàqil nàqsh kîmðîzitsiyasini tuzà îlishni;
- tàbriknîmà kîmðîzitsiyalàrini ishlày îlishni bilishlari kerak.
.gif){kind=small}
