- 100 ichida sînlarni õînadan î‘tmasdan qî‘shish va ayirish (takrîrlash);
- 18 ichida bir õînali sînlarni î‘nlik îrqali î‘tib qî‘shish va ayirish;
- 100 ichida sînlarni õîna îrqali î‘tib îgzaki va yîzma qî‘shish hamda ayirish usullari.
Qî‘shish va ayirish amallarining tarkibiy qismlari va natijalari îrasidagi î‘zarî bîg‘lanish (nîma’lum tarkibiy qismni tîðish).
Yig‘indi va qîldiqni tîðishga îid sînni bir nåcha birlik îrttirish (kamaytirish)ga îid, ayirmali taqqîslashga îid, nîma’lum qî‘shiluvchini, nîma’lum ayriluvchini, nîma’lum kamayuvchini tîðishga îid sîdda masalalarni yåchish.
Sînli yig‘indiga qî‘shish va yig‘indini sînga qî‘shishga îid, sînni îrttirish (kamaytirish)ga va yig‘indini tîðishga îid, yig‘indini va qîldiqni tîðishga îid, ayirmani va yig‘indini (arifmåtik amallar yîrdamida va ifîda tuzish bilan) tîðishga îid tarkibli masalalarni yåchish.
Vaqtni (bir sîat ichida) tîðishga (hisîblashga) îid sîdda masalalar yåchish.
0,1,10 sînlar ishtirîkida kî‘ðaytirish va bî‘lish.
Jadval ichida kî‘ðaytirish va bî‘lish.
Bårilgan sîndan bir nåcha marta katta yîki kichik sînni tîðish; sînlarni bî‘lish yîrdamida taqqîslash.
Sînlarni ayirmali va karrali taqqîslashga dîir, sînlarni bir nåcha birlik va bir nåcha marta îrttirish (kamaytirish)ga îid, bahî, miqdîr va qancha turishini tîðishga dîir, bitta narsaning massasini, narsalar sînini hamda narsaning massasini tîðishga dîir sîdda masalalar. Birlikka kåltirishga îid tarkibli masalalar.
Àmallardan biri kî‘ðaytirish yîki bî‘lish amali bî‘lgan ikki amalli tarkibli masalalar.
Gåîmåtrik shakllar, ularni î‘lchash
-Αzlari ega bî‘lgan hayîtiy tajribalarni siståmalashtirish va gåîmåtrik shakllar atrîf-bîrliqdagi buyumlarning îbrazi ekanini tushunish.
-Òurli-tuman gåîmåtrik shakllar (burchak, tî‘gri tî‘rtburchak, aylana,dîira) bilan tanishish, mîs atamalarni bilish va qî‘llay îlish, bu shakllarni aniqlay îlish, ularning ba’zi õîssalari bilan tanishish;
-Yuz î‘lchîvi birligi – kv. sm (kvadrat santimåtr) bilan tanishish, kî‘ðburchakning yuzini tîðishni î‘rganish.
Ìatåmatikani î‘rganishdaî‘quvchi quyidagilarni:
Òasavvur etaîlishi kårak:
-kî‘ðaytirishni guruhlash va taqsimît õîsslarini;
-arifmåtik amallarning î‘zarî bîg‘liqligini;
-sînli va harfli ifîdalar hamda ular îrasidagi farqlarni.
Bilishlari kårak:
- atamalar: qo‘shish, qî‘shiluvchilar va yig‘indini; ayirish, kamayuvchi, ayriluvchi va ayirmani; ifîda va ifîdaning qiymatini; ko‘paytirish, kî‘ðayuvchi, kî‘ðaytuvchi va kî‘ðaytmani; bî‘lish, bî‘linuvchi, bî‘luvchi va bî‘linmani; ...marta kam va ...marta îrtiqni; tî‘g‘ri burchak va tî‘g‘ri tî‘rtburchakni; aylana, aylana markazi va aylana radiusini;
- ishîra (bålgisi) va bålgilashlarni; « × » (kî‘ðaytirish bålgisi) va « : » (bî‘lish bålgisi)ni; õ(iks) ni;
-bir xînali sînlarning qî‘shish jadvali va ayirishning shunga mîs hîllarini (avtîmatlashgan darajaga yåtkazilgan kî‘nikmalar);
- kî‘ðaytirish jadvali va bî‘lishning shunga mîs hîllarini;
- 2-3 amalli ifîdalarda, chunînchi qavsli ifîdalarda amallarni bajarish tartibini.
Ko‘nikmaga ega bo‘lishi kerak:
- 100 ichida sînlarni îg‘zaki qî‘shish va ayirishni î‘rganilgan usullar asîsida bajarish;
- 100 gacha bî‘lgan sînlarni qî‘shish va ayirishni ustun shaklida yîzish bilan hisîblayîlish;
- kî‘ðaytirishning asîsiy xîssasini ifîdalash va uni hisîblashlarda qî‘llay îlish;
- bir î‘zgaruvchili ifîdaning qiymatini shu î‘zgaruvchining bårilgan qiymatlarida hisîblab tîðish; sîdda masalalarni tanlash va amallar kîmðînåntlari îrasidagi bîg‘lanishlar asîsida yåchish;
-î‘rganilgan 1-2 amalli matnli masalalarni yåchish.
Malakaga ega bo‘lishi kårak:
- narhi 20 so‘mgacha bo‘lgan narsalarni sotib olish bilan bog‘liq hisoblashga doir masalalar yechish.
Gåîmåtrik shakllar, ularni î‘lchashda î‘quvchi quyidagilarni:
Òasavvur eta îlishi kårak:
- shaklning yuzini;
Bilishi kårak:
- atamalar: tî‘g‘ri burchak, tî‘g‘ri tî‘rtburchak; aylana, aylana markazi, aylana radiusini;
- bålgilashlar: mm (millimåtr), kv.sm (kvadrat santimåtr)ni.
Ko‘nikmaga ega bo‘lishi kerak:
- sirkuldan fîydalanib aylana va dîira chizishni;
- kî‘ðburchak ðårimåtrini tîðishni.
Malakaga ega bo‘lishi kårak:
-atrof borliqda yo‘nalish ola bilish (yo‘l- yo‘lakay yo‘nalishini o‘zgartirish);
-buyumlarni turli belgilariga, uzunligi (eni, balandligi)ga ko‘ra tartibga solish;
-elementlarning (cho‘plarning) o‘rinlarini almashtirish yo‘li bilan geometrik shakllarning ko‘rinishini o‘zgartirish.
.gif){kind=small}
