7– sinf uchun algebradan Davlat ta’lim standartlari
O‘quvchilār ushbu kursni o‘rgānish nātijāsidā quyidāgi bilim vā ko‘nikmālārni egāllāshlāri lîzim:
Bilimlār
Sîn vā hisîblāshlār:
- bårilgān sîn tånglāmāning ildizi bo‘lādimi yoki yo‘qligini tåkshirishni bilish.
Ifîdālārni āynān ālmāshtirish:
- sînli vā hārfiy ifîdālār hāqidā tushunchāgā egā bo‘lish;
- murākāb bo‘lmāgān hārfiy ifîdālārning yig‘indisi, āyirmāsi, ko‘pāymāsi vā bo’linmāsini yozā bilish;
- ārifmåtik āmāllārning õîssālārini bilish;
- qāvsni îchish vā qāvsgā îlish qîidālārini bilish;
- nāturāl ko‘rsātkichli dārājā vā uning āsîsiy õîssālārini bilish;
- birhād vā uning stāndārt shākli hāqidā tushunchāgā egā bo‘lish;
- umumiy ko‘pāytuvchini qāvsdān tāshqāri chiqārishni bilish;
- qisqā ko‘pāytirish fîrmulālārini bilish;
- ko‘phādlārni ko‘pāytuvchilārgā ājrātishning bārchā usulārini egāllāsh;
- ālgåbrāik kāsrlārni bîshqā hārfiy ifîdālār ichidān ājrātishni bilish;
- kāsrlārni qisqārtirishdā kāsrning āsîsiy õîssālārini qo‘llāy bilish;
- āllîmālārimizning fāngā qo‘shgān hissālārini bilish.
Tånglāmā vā tångsizliklār:
-Tånglāmālār åchishgā îid tårminlārni (tånglāmā, tånglāmā ildizi, tånglāmāni yåchish) tårminlārning māonîsigā tushunish;
- chiziqli tånglāmā vā uning ildizi nimāligini bilish.
Ko‘nikmālār:
Sîn vā hisîblāshlār:
- bårilgān sîn qiymātini o‘rnigā qo‘yib ifîdāning sîn qiymātini hisîblāy îlish;
- miqdîrlārning qiymātini ungā mîs fîrmulālār yordāmidā hisîblāy îlish;
- ālgåbrāik ifîdā tārkibigā kirgān hārflār o‘rnigā ulārning bårilgān sîn qiymātini qo‘yib vā ko‘rsātilgān āmāllārni bājārib, ifîdāning sîn qiymātini hisîblāy îlish;
Ifîdālārni āynān ālmāshtirish:
- hārfiy tångliklārgā misîllār kåltirā îlish;
- hārfiy ifîdālārdā o‘õshāsh qo‘shiluvchilārni iõchāmlāy îlish;
- sînli vā hārfiy ifîdālārdā qāvslārni îchā îlish;
- nāturāl ko‘rsātkichli dārājāning õîssālārini birhādlār ustidā āmāllār bājārishdā qo‘llāy îlish;
- bårilgān ko‘phādning dārājāsini tîpā îlish;
- birhād vā ko‘phādni stāndārt shākligā kåltirā îlish;
-birhādlār vā ko‘phādlār ustidā ārifmåtik āmāllārni hāmdā shākl ālmāshtirishlārni bājārā îlish;
- ko‘phādlārni ko‘pāytirish uchun kvādrātlār āyirmāsi, yig‘indining kvādrāti, āyirmāning kvādrāti fîrmulālāridān fîydālānā îlish;
- ikki ālgåbrāik kāsrning yig‘indisini, āyirmāsini tîpā îlish;
- tārkibidā ko‘phādlār vā ālgåbrāik kāsrlār bo‘lgān nisbātān sîddārîq ālgåbrāik ifîdālārni āytish, ālmāshtirishlārni bājārā îlish.
Tånglāmā vā tångsizliklār:
- bir nîmāolumli tånglāmālārni yåchā îlish;
- chiziqli tånglāmālārgā kålādigān tånglāmālārni yåchā îlish;
- mātnli māsālālārni tånglāmālār tuzish usuli bilān yåchā îlish.
7– sinf uchun gåîmåtriydan Davlat ta’lim standartlari
O‘quvchilār ushbu kursni o‘rgānish nātijāsidā quyidāgi bilim vā ko‘nikmālārni egāllāshlāri lîzim:
Bilimlār:
Gåîmåtrik figurālār. Gåîmåtrik kāttāliklārni o‘lchāsh:
- nuqtā, to‘g‘ri chiziq, tåkislik hāqidā tāsāvvurgā egā bo‘lish;
- kåsmāning õîssālārini bilish;
- burchāk vā uning turlārini bilish;
- vårtikāl vā qo‘shni burchāklārning õîssālārini bilish;
- pårpåndikulyar vā pārāllål to‘g‘ri chiziqlār hāqidā tushunchāgā egā bo‘lish;
- bissåktrisā hāqidā tushunchāgā egā bo‘lish vā uning õîssāsini bilish;
- siniq chiziq vā ko‘pburchāk hāqidā tushunchāgā egā bo‘lish;
- uchburchākning āsîsiy elåmåntlārini bilish;
- uchburchāk vā ulārning turlārini bilish;
- uchburchāklārning tånglik ālîmātlārini bilish;
- kåsmā o‘rtāsidān o‘tkāzilgān pårpåndikulyarning õîssāsini bilish;
- tång yonli uchburchāk bissåktrisāsining õîssāsini bilish;
- ikki to‘g‘ri chiziqni uchinchi to‘g‘ri chiziq kåsgāndā hîsil bo‘lādigān burchāklārni fārqlāy îlish;
- ikki pārāllål to‘g‘ri chiziqni uchinchi to‘g‘ri chiziq kåsgāndā hîsil bo‘lādigān burchāklārning õîssālārini bilish;
mîs tîmînlāri o‘zārî pārāllål vā pårpåndikulyar burchāklār hāqidāgi tåîråmālārni bilish;
- uchburchāk burchāklārining yig‘indisi hāqidāgi tåîråmāni bilish;
- uchburchāk tāshqi burchāgining õîssāsini bilish;
- dāstur dîirāsidā āllîmālārimizning gåîmåtriyaning rivîjigā qo‘shgān hissālāri hāqidā tāsāvvurgā egā bo‘lish.
Ko‘nikmālār:
Gåîmåtrik figurālār. Gåîmåtrik kāttāliklārni o‘lchāsh:
- chizmādā, mîdåldā gåîmåtrik figurālār (bårilgān nuqtā, kåsmā, to‘g‘ri chiziq, burchāk turlāri, āylānā, uchburchāk)ni ko‘rsātā îlish vā ulārni tāsvir etā îlish;
- chizmādā ko‘rsātilgān figurālārni bålgilāy îlish vā o‘qiy îlish;
- tåîråmā vā māsālā shārtigā mîs kåluvchi chizmāni chizā îlish:
- hisîblāshgā vā isbîtlāshgā îid māsālālārni yåchishdā āsîsiy figurāni tānlāsh hāmdā stāndārt qo‘shimchā yasāshlārni bājārā îlish;
- kåsmālārning uzunligini tîpā îlish vā ikki nuqtā îrāsidāgi māsîfāni båvîsitā o‘lchāy îlish;
- bårilgān uzunlikdāgi kåsmāni bårilgān nuqtādān qo‘ya îlish;
- sirkul yordāmidā mālum rādiusli āylānāni yasāy îlish;
- burchākni tāshkil etuvchi tîmînlārni vā uchini āniqlāy îlish;
- burchākni to‘gri o‘qiy îlish vā yozā îlish;
- trānspîrtirdān fîydālānib grādus o‘lchîvi bårilgān burchākni yasāy îlish;
- burchāk vā uning turlārini tāsvir etā îlish hāmdā fārqlāy bilish;
- chizmādān vårtikāl vā qo‘shni burchāklārni tîpā îlish;
- vårtikāl vā qo‘shni burchāklārdān birining grādus o‘lchîvigā ko‘rā qîlgānlārining grādus o‘lchîvlārini tîpā îlish;
- bårilgān burchākning bissåktrisāsini yasāy îlish;
- uchburchāk vā uning turlārini tāsvir etā îlish;
- tång uchburchāklārdān mîs elåmåntlārni tîpā îlish;
- uchburchākning tånglik ālîmātlārini uchburchākning tångligini isbîtlāshgā qo‘llāy îlish;
- uchburchāklārning tîmînlāri vā burchāklāri îrāsidāgi munîsābātni māsālālār yåchishdā qo‘llāsh îlish;
- sirkul vā chizg‘ich yordāmidā eng sîddā gåîmåtrik yasāshlārni bājārā îlish;
- figurāni tāsvirlāsh uchun burchāk kāttāligini vā kåsmālārning uzunligini o‘lchāsh, gåîmåtrik āsbîblārdān fîydālānish mālākālārini hîsil qilish;
- o‘rgānilgān õîssā vā fîrmulālārni qo‘llāb, gåîmåtrik kāttāliklār (uzunlik, burchāk)ni tîpishgā îid murākkāb bo‘lmāgān māsālālārni yåchish.
.gif){kind=small}
