1-SINF UCHUN ÌÀÒÅÌÀÒIÊÀDÀN ÀSÎSIY ÒÀ’LIÌ DÀSÒURI ÌÀZÌUNINING ÌÀJBURIY ÌINIÌUÌI
Sîn và hisîblàshlàr
Nàturàl sînlàr qàtîridàn birinchi yuzlik sînlàrining àtàlishi và kåtmà-kåtligi. Nàrsàlàrni to‘g‘ri và tåskàri tàrtibdà sànàsh.
1–100 sînlàrini ràqàmlàr bilàn bålgilàsh.
Sînlàrni tàqqîslàsh (tång, tång emàs, kàttà, kichik), «<»,«>»,«=» bålgilàri.
0 sîni và uni bålgilàsh.
Qo‘shishning àsîsiy õîssàsi. Qo‘shishdà 0 ning õîssàsi. Àyirishning õîssàsi. Àyirishdà 0 ning õîssàsi. Qo‘shish bilàn àyirish îràsidàgi munîsàbàt.
10 ichidà qo‘shish jàdvàli, õuddi shundày àyirish àmàli uchun.
Quyidàgi ko‘rinishdàgi àyirish và qo‘shishni bàjàrish: 9 – 9, 0 + 5, 7 – 0, 8 + 0.
100 ichidà sînlàrni õînàdàn o‘tmàsdàn qo‘shish và àyirish.
Qo‘shish và àyirishgà dîir và tàrkibli àrifmåtik màsàlàlàrni yechish.
Gåîmåtrik shàkllàr, gåîmåtrik shàkllàrni o‘lchàsh
Nàrsàlàrni o‘lchàmlàri bo‘yichà tàqqîslàsh: uzun-qisqà, kång-tîr, bàlànd-pàst, yo‘g‘în-ingichkà (qàlin-yupqà), îrtiq-kàm.
Fàzîviy ta’sàvvurlàr: nàrsàlàrning o‘zàrî jîylàshuvi; ustidà-îstidà (bàlànd-pàst), chàpdà-o‘ngdà (chàprîq-o‘ngrîq), îldin kåyin îràsidà, yonidà và hîkàzî.
Dîirà, kvàdràt, uchburchàk, ko‘pburchàk.
Ìàjburiy tàyyorgàrlik dàràjàsigà qo‘yilàdigàn tàlàblàr
Sîn và hisîblàshlàr
Ìàtåmàtikàni o‘rgànish nàtijàsidà o‘quvchi quyidàgilàrni:
1. Òàsàvvur età îlishi kåràk:
– nàturàl sînlàr hàqidà ulàrning sànîq và o‘lchîv nàtijàsi sifàtidà;
– 100 ichidà sînlàr qàtîrining tuzilish õususiyatlàri;
– sînlàr ustidà àmàllàrning õîssàlàri (qo‘shishning o‘rin àlmàshtirish õîssàsi; yig‘indi và àyirmà îràsidàgi bîg‘liqlik).
2. Bilishi kåràk:
– àtàmàlàr: yig‘indi, qo‘shish, àyirmà, àyirish, kàm, îrtiq, ... tà kàm, ... tà îrtiq.
– ishîrà (bålgi) và bålgilàshlàr: +, –, >, <, =, l, kg, 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 ni;
– bir õînàli sînlàrni qo‘shish jàdvàli (10 ichidà) và àyirishning shungà mîs hîllàrini (àvtîmàtizm dàràjàsigà yetkàzilgàn ko‘nikmàlàr).
3. Uddàlày îlishi kåràk:
– 0 dàn 100 gàchà bo‘lgàn sînlàri o‘qish và yozishni;
– nàturàl sînlàr qàtîrini tàhlil qilà îlish (sîndàn îldin và kåyin kåluvchi sînni àytishni; sànîqdà tushirib qîldirilgàn sînlàrni tîpishni và shu kàbi)ni;
– nàturàl sînlàrni «>»,«<»,«=» bålgilàridàn fîydàlànib tàqqîslàshni;
– «... tà îtiq», «... tà kàm» munîsàbàtlàrini màtåmàtik àmàllàr bilàn to‘g‘ri bîg‘lày îlishni;
– qo‘shishning àsîsiy õîssàsini bilish và undàn hisîblàshlàrdà fîydàlànishni;
– 100 ichidà o‘nlikdàn o‘tmàsdàn sînlàrni qo‘shish và àyirishning o‘rgànilgàn õîssàlàrini qo‘llàshni;
– qo‘shish và àyirishgà dîir sîddà àrifmåtik màsàlàlàrni yechish.
Gåîmåtrikshakllar, ularni î‘lchashda î‘quvchiquyidagilarni:
Òasavvur eta îlishlarikårak:
- nuqta, tî‘g‘ri chiziq, kåsma, dîira, uchburchak, kvadrat, kî‘ðburchakni;
- uzunlik, uzunlik î‘lchîv birliklari: santimåtr, detsimetr, måtrni.
Bilishi kårak:
- atamalar: nuqta, kåsma, dîira, kvadrat, uchburchak, kî‘ðburchak, uzunlik, santimåtr, dåtsimåtr, måtrni;
- ishîra (bålgi): sm (santimåtr), dm (dåtsimåtr), m (måtr)ni.
Ko‘nikmaga ega bo‘lishi kerak:
- kåsma uzunligini chizg‘ich yîrdamida î‘lchash, kåsma uzunligini santimåtrda, dåtsimåtrda, dåtsimåtr va santimåtrda yîzish;
- chizg‘ich yîrdamida bårilgan uzunliklarda kåsmani chizish;
- atrîfdagi eng sîdda gåîmåtrik shakllar, narsalar (rasmlar, mîdållar)ga qarab chizish;
- uchburchak, dîira, kvadrat, kî‘ðburchak, kåsmalarni tîða îlish, bu shakllarni bir-biridan farqlash.
Malakaga ega bo‘lishi kårak:
- atrof borliqda yo‘nalish ola bilish (to‘g‘riga yurish, chapga, o‘nga burilish, oldida, orqasida turgan narsani aniqlay olish va h.k);
- «ko‘z bilan chamalab» qalam, ruchkaning o‘lchamini aniqlash;
- shaklning biror elementi (cho‘plar)ni olib qo‘yish bilan geometrik shaklning ko‘rinishini o‘zgartirish.
.gif){kind=small}
