IX sinf (Ikkinchi bîsqich ikkinchi bî‘g‘in)
Αrtà màktàb àdàbiy tà’limi ikkinchi bîsqichining ikkinchi bî‘g‘ini yakunlànàdigàn IÕ sinfdà bàdiiy àsàrlàr butun jàhîn àdàbiyîtining insîn mà’nàviyatini shàkllàntirishgà yî‘nàltirilgàn yaõlit eståtik hîdisà ekànigà î‘quvchilàrdà ishînch uyg‘îtàdigàn tàrzdà tàqdim etilàdi. Shuning uchun hàm bu bîsqichdà milliy àdàbiyîtning sàrà nàmunàlàri bilàn birgàlikdà jàhîn àdàbiyîtining eng bàlànd àsàrlàrini î‘rgàtishgà diqqàt qilinàdi. Bu vàzifà bàjàrilishi uchun IX sinfdà àdàbiy tà’limning quyidàgi minimàl màzmuni tàqdim etilàdi:
Õàlq îg‘zàki ijîdidàn: «Àlðîmish» dîstîni.
Αzbåk àdàbiyîti tàriõidàn: Ràbg‘uziy. «Qissàsi Ràbg‘uziy»; Àlishår Nàvîiy. «Fàrhîd và Shirin» dîstîni; Bîbur. Lirikà; Màshràb. Lirikà; Îgàhiy. Lirikà.
Yangi î‘zbåk àdàbiyîtidàn: Furqàt. Shå’riyati; Àbdullà Qîdiriy. «Î‘tgàn kunlàr»; Chî‘lðîn. Shå’rlàr; Îybåk. «Qutlug‘ qîn»; Î. Yîqubîv. «Ulug‘båk õàzinàsi»; Sh. Õîlmirzàyåv. Hikîyalàr; À. Îriðîv. «Sàrîb», «Bàhîr», «Gånåtikà», «Bàhîr kunlàridà», «Kuz mànzàràlàri», «Hîlàt», «Kåtgànlàr yîdi bu...».
Jàhîn àdàbiyîtidàn: Sîfîkl. «Shîh Edið» fîjiàsi; Shåksðir. «Hàmlåt». Àlbår Kàmyu. «Bågînà». Ch. Àytmàtîv. «Àsrgà tàtigulik kun».
Àdàbiyît hàqidà bilimlàr: õàlq dîstînlàri và ulàrning turlàri, husnu tà’lil và tànîsub sàn’àti, tàjnisli và tàjnissiz tuyuq, g‘àzàl, musàmmàn, råàlistik tàsvir usuli; ijtimîiy và intim lirikà, tàbiàt lirikàsi, bàdiiy àdàbiyîtdà ruhiy tàhlil, ðåriðåtiya, àbsurd àdàbiyît.
Kitîbõînlik vààdàbiy-ijîdiy ishlàr
· bàdiiy àsàrlàrning ichki îlàmi hàmdà tàrkibiy tuzilishigà tàyangàn hîldà uni tàhlil qilish và bàhîlàsh;
· î‘rgànilgàn eðik àsàr màzmunini qisqàrtirib erkin bàyîn etish và uning bàdiiy õususiyatlàrini àniqlàsh;
· bàdiiy àsàr qàhràmînlàrini tàvsiflàb inshî yîzà îlish;
· î‘rtà màktàb bitiruvchilàrigà yaqin mà’nàviy-àõlîqiy muàmmîlàr hàqidà erkin inshî yîzà îlish;
· hàyîtiy hîdisà tî‘g‘risidà erkin inshî yîzà bilish;
· yaqin kishilàr và sinfdîsh î‘rtîqlàrini tàvsiflày îlish;
· rî‘y bårgàn hàyîtiy hîdisà hàqidà màqîlà yîzà îlish;
· î‘qilgàn bàdiiy àsàrgà tàqriz yîzà bilish;
· 6-7 bàdiiy màtnni yîd àytà îlish;
· lug‘àt và qîmuslàrdàn fîydàlànà îlish.
III. O‘quvchilàrning tàyyîrlik dàràjàsigà qî‘yilàdigàn tàlàblàr
Àdàbiyît bî‘yichà î‘quvchilàrning tàyyîrligigà qî‘yilàdigàn màjburiy tàlàblàr ulàrdà bàdiiy àsàr î‘qish kî‘nikmàsi và màdàniyati shàkllànishi uchun yåtàrli bî‘lgàn bilimning minimàl dàràjàsini ànglàtàdi.
Αquvchilàrning àdàbiyît bî‘yichà tàyyîrgàrligini àniqlàshdàgi àsîsiy kî‘rsàtkich bàdiiy àsàrlàr bilàn tànishlik, ya’ni màjburiy àdàbiyîtlàrni î‘qigànlik dàràjàsidir. Αquvchilàrning àdàbiy-tàriõiy và àdàbiy-nàzàriy bilimlàri hàm bàdiiy màtn bilàn tànishilgàndàn sî‘ngginà hàqiqiy àhàmiyat kàsb etàdi.
Àdàbiyît hàqidàgi bilimlàr, àdàbiy àsàrni tàhlillày îlish kî‘nikmàsi bàdiiy àsàrni qàbul qilishni îngli và eståtik àhàmiyatgà mîlik jàràyîngà àylàntiràdi.
IX sinf
Αrtà màktàb bitiruvchilàri àdàbiyît bî‘yichà:
- mumtîz àdàbiyîtgà tågishli màtnni ifîdàli î‘qish và shàrhlàshni;
- mumtîz shå’riy jànrlàrni;
- mumtîz nàsrgà õîs õususiyatlàrni;
- shå’riy sàn’àtlàr, bàdiiy usullàrning eståtik vàzifàsini;
- î‘rgànilgàn àsàr màtnini lug‘àt yîrdàmidà shàrhlàshni;
- mumtîz àsàrlàr qàhràmînlàrigà ruhiy-eståtik tàvsif bårishni;
- mumtîz àdàbiyîtdàgi timsîllàrning fàlsàfiy, diniy, tàsàvvufiy ildizlàrini àniqlàshni;
- õàlq dîstînlàri và ulàrning turlàrini, tàjnisli và tàjnissiz tuyuq, tàsàvvuf và tàsàvvufiy istilîhlàr, g‘àzàl, ijtimîiy và intim lirikà, rîmàn, tàbiàt lirikàsi, lirik qàhràmîn, ðåriðåtiya, tràgik îbràzlàr, hàyît hàqiqàti, àbsurd àdàbiyît kàbi nàzàriy tushunchàlàrni;
- nàsriy và shå’riy àsàrlàrgà õîs àsîsiy bålgilàrni;
- bàdiiy àsàr syujåti và bàdiiy qurilmàsi hàqidàgi nàzàriy bilimlàrni àmàlgà tàtbiq etishni;
- mumtîz àdàbiyît nàmunàlàrigà tàqriz yîzishni;
- 10-11 bàdiiy màtnni yîd îlishni;
- bàdiiy àdàbiyîtgà dîir ilmiy, àdàbiy-tànqidiy àsàrlàr, lug‘àtlàr, mà’lumîtnîmàlàrdàn fîydàlànishni bilishi lîzim.
“Àdàbiyît” bî‘yichà tà’lim dàvlàt stàndàrti tàlàblàrigà jàvîb bårgàn î‘quvchilàr àdàbiyît ðrådmåti bî‘yichà tà’limning muàyyan bîsqichini muvàffàqiyatli tugàtgàn hisîblànàdilàr.
.gif){kind=small}
