VIII sinf (Ikkinchi bîsqich ikkinchi bî‘g‘in)
Αrtà màktàb àdàbiyît kursi àynàn shu sinfdàn e’tibîràn bir munchà àdàbiy-tàriõiy yî‘nàlish kàsb etàdi.Αrgànishgà tàvsiya etilàdigàn àsàrlàr «Õàlq îg‘zàki ijîdi», «Î‘zbåk àdàbiyîti tàriõi», «Yangi î‘zbåk àdàbiyîti», «Jàhîn àdàbiyîti» singàri ruknlàr àsîsidà õrînîlîgik tàrtibdà jîylàshtirilàdi. Bu sinf àdàbiy tà’limi màzmunining màjburiy minimumi quyidàgichàdir:
Õàlq îg‘zàki ijîdidàn: «Kuntug‘mish» dîstîni.
Αzbåk àdàbiyîti tàriõidàn: Yusuf Õîs Hîjib. «Qutàdg‘u bilig» dîstîni; Õîràzmiy. «Muhàbbàtnîmà»; Lutfiy. Lirikà; Àlishår Nàvîiy. G‘àzàllàr; Nîdirà. Lirikà.
Yangi î‘zbåk àdàbiyîtidàn: Fitràt. «Mirriõ yulduzigà», «Î‘git», «Gî‘zàlim, båvàfî gulistînim» shå’rlàri; G‘. G‘ulîm. «Sîg‘inish», «Vàqt» shå’rlàri; M. Shàyõzîdà. «Mirzî Ulug‘båk» fîjiàsi; Usmîn Nîsir. «Nil và Rim», «Mînîlîg», «Ilhîmimning vàqti... shå’rlàri; À. Muõtîr. «Chinîr» rîmànidàn ðàrchà; Sàid Àhmàd. «Qîchîq» («Ufq» trilîgiyasidàn); T. Sulàymîn. «Iltijî», «Àrmîn», «Tàvàllî», «Gul bir yîn, chàmàn bir yîn» shå’rlàri; H. Õudîybårdiyåvà. «Dîrilîmîn kunlàr kåldi», «Bågim sizni tàbiàt...», «Shunchàki» shå’rlàri; Sh. Bîshbåkîv. «Tåmir õîtin» kîmådiyasi; Muhàmmàd Yusuf. «Suràt», «Îsmîn chî‘kib kåtdi bu îqshîm», «Biz bàõtli bî‘làmiz» shå’rlàri; Õ. Sultînîv. «Sàîdàt sîhili» qissàsi.
Jàhîn àdàbiyîtidàn: R. Thàkur. «Nur và sîyalàr» hikîyasi; S. Yesånin. «Dîg‘làr kåtmish màjruh kî‘ngildàn...», «Õurîsîndà bir dàrvîzà bîr...», «Shîir bî‘lmîq bu-ku tàyin gàð», «Îy yuzidà tillàràng jilî» shå’rlàri; Α. Sulàymînîv. «Àrg‘umîq», «Îqsîq qulîn», «Kî‘chmànchilàr mànzili», «Tungi tàqqîslàr», «Etikdî‘z».
Àdàbiyît hàqidà bilimlàr: hàyîtiy hàqiqàt và bàdiiy ifîdà, insîn và jàmiyat munîsàbàtlàri tàsviri, àdàbiyîtning shàkllàri, ishqiy-qàhràmînlik dîstînlàri, diàlîg, nîmà, irsîli màsàl, tuyuq, muàshshàh, àdàbiy turlàr, fîjià, tàriõiy rîmàn, rîmàn shàkllàri, kîmådiya, ijîdi î‘rgànilgàn àdiblàrning umrbàyîni.
Kitîbõînlik và àdàbiy-ijîdiy ishlàr:
· àsàrning u yaràtilgàn dàvr và hîzirgi zàmîn bilàn bîg‘liq jihàtlàrini izîhlày îlish;
· î‘qigàn àsàrning shàõsini î‘zgàrtirib, qàhràmînlàrini àlmàshtirib, àytib bårish;
· mustàqil î‘qilgàn bàdiiy àsàrlàrgà tàqriz yîzà îlish;
· î‘rgànilgàn àsàrdà àks etgàn hàyîtiy muàmmîni izîhlàb bårish;
· bàdiiy àsàrdà tàsvirlàngàn mà’nàviy muàmmîni tushuntirà bilish;
· sinfdà î‘rgànilgàn àsàrgà tàqriz yîzish;
· ifîdàli î‘qishni bàdiiy tàhlilgà õizmàt qildirish;
· bårilgàn erkin màvzudà inshî yîzish;
· àdàbiy-ijîdiy inshî yîzà îlish.
III. O‘quvchilàrning tàyyîrlik dàràjàsigà qî‘yilàdigàn tàlàblàr
Àdàbiyît bî‘yichà î‘quvchilàrning tàyyîrligigà qî‘yilàdigàn màjburiy tàlàblàr ulàrdà bàdiiy àsàr î‘qish kî‘nikmàsi và màdàniyati shàkllànishi uchun yåtàrli bî‘lgàn bilimning minimàl dàràjàsini ànglàtàdi.
Αquvchilàrning àdàbiyît bî‘yichà tàyyîrgàrligini àniqlàshdàgi àsîsiy kî‘rsàtkich bàdiiy àsàrlàr bilàn tànishlik, ya’ni màjburiy àdàbiyîtlàrni î‘qigànlik dàràjàsidir. Αquvchilàrning àdàbiy-tàriõiy và àdàbiy-nàzàriy bilimlàri hàm bàdiiy màtn bilàn tànishilgàndàn sî‘ngginà hàqiqiy àhàmiyat kàsb etàdi.
Àdàbiyît hàqidàgi bilimlàr, àdàbiy àsàrni tàhlillày îlish kî‘nikmàsi bàdiiy àsàrni qàbul qilishni îngli và eståtik àhàmiyatgà mîlik jàràyîngà àylàntiràdi.
VIII sinf
Màktàb àdàbiy tà’limining ikkinchi bîsqichi ikkinchi bî‘g‘ini bî‘lgàn 8-sinfni bitirgàn î‘quvchilàr:
- bàdiiy àsàrdàgi bîsh muàmmî và yîzuvchi niyatining qàndày ifîdàlàngànini;
- bàdiiy àsàrdàgi îbràzlàr tizimi, ulàrning bàdiiylik và hàyîtiylik dàràjàsini;
- shå’riy àsàrlàrning eståtik qimmàti và ifîdà usullàrini;
- ishqiy qàhràmînlik dîstîni, diàlîg, nîmà, tuyuq, muàshshàh, tàriõiy rîmàn, tràgådiya, rîmàn shàkllàri, kîmådiya kàbi àdàbiy jànrlàrgà õîs õususiyatlàrni;
- erkin màvzudà yîzilgàn inshîdà hàyît hîdisàlàrini mustàqil bàhîlàsh và îbràzli hikîya qilishni;
- àsàrning jànr õususiyatlàrini hisîbgà îlgàn hîldà ifîdàli và tà’sirchàn î‘qishni;
- mumtîz àdàbiyît nàmunàlàrini lug‘àt yîrdàmidà shàrhlàb bårishni;
- àsàr qàhràmînlàrining tuyg‘ulàri, î‘y-fikrlàri và õàtti-hàràkàtlàrigà àsîslànib, ulàrning shàõsini bàhîlàshni;
- àsàrlàrdàgi yåtàkchi fikrlàrgà tàyanib, muàllif shàõsigà munîsàbàt bildirishni;
- 9-10 bàdiiy màtnni yîddàn àytishni;
- shå’riy sàn’àtlàr và ulàrning bàdiiy vàzifàlàrini kî‘rsàtà îlishni bilishlàri kåràk.
.gif){kind=small}
