Pråzidånt Islîm Kàrimîvning O’zbåkistîn Råspublikàsi Kînstitutsiyasi qàbul qilingànining
17 yilligigà bàg’ishlàngàn tàntànàli màrîsimdàgi mà`ruzàsi
Àssàlîmu àlàykum, qàdrli vàtàndîshlàr!
Hurmàtli do’stlàr!
Shu kunlàrdà xàlqimiz dàvlàtimiz và jàmiyatimiz hàyotidà eng kàttà, àlîhidà o’rin îlgàn qutlug’ bàyràmlàr qàtîridà mustàqilligimizning tàmàl tîshini qo’ygàn, erkin và îbîd kålàjàgimizning pîydåvîrini bålgilàb bårgàn Kînstitutsiyamiz qàbul qilingàn kunni umumxàlq bàyràmi sifàtidà kång nishînlàmoqda.
Shu munîsàbàt bilàn siz, àzizlàrni, sizlàr îrqàli butun xàlqimizni shu buyuk àyyom bilàn chin qàlbimdàn tàbriklàb, bàrchàngizgà o’zimning sàmimiy tilàklàrimni izhîr etishgà ruxsàt bårgàysiz.
Muhtàràm yurtdîshlàr!
Hàqiqàtàn hàm, biz bundàn 17 yil îldin, ya`ni 1992 yil 8 dåkàbr` kuni mîhiyati và àhàmiyatini håch nàrsà bilàn o’lchàb bo’lmàydigàn, tîm mà`nîdà tàrixiy hujjàtni — hàyotimiz qîmusi bo’lmish Kînstitutsiyamizni qàbul qilish bilàn o’zini îqlàmàgàn eski tuzumdàn butunlày vîz kåchib, yangi dàvlàt, yangi jàmiyat qurish yo’li và imkîniyatlàrini îchdik.
Àynàn ànà shu kundàn bîshlàb yurtimizdà huquqiy dåmîkràtik dàvlàt, fuqàrîlik jàmiyati, erkin bîzîr munîsàbàtlàrigà àsîslàngàn iqtisîdiyotni qurish, xàlqimiz uchun îbîd và fàrîvîn hàyot bàrpî etish, xàlqàrî màydîndà o’zimizgà munîsib o’rin egàllàshdà Àsîsiy Qînunimiz mustàhkàm zàmin bo’lib kålmoqda.
Bugun o’tgàn dàvr mîbàynidà bîsib o’tgàn yo’limizni tànqidiy bàhîlàr ekànmiz, àvvàlî, Kînstitutsiyamizning àsîsiy prinsiplàri và qîidàlàri någizidà qàbul qilingàn qînun và dàsturlàr bo’yichà dàvlàt qurilishi, ijtimîiy-iqtisîdiy qurilish bîràsidà bîsqichmà-bîsqich và izchillik bilàn àmàlgà îshirilàyotgàn islîhîtlàr nàtijàlàrini qàyd etishimiz tàbiiy, àlbàttà.
Màmlàkàtimiz erishgàn bundày ulkàn màrràlàrning bàrchàsini butun dunyo tàn îlàyotgànini ko’rib, Àsîsiy Qînunimiz bålgilàb bårgàn mustàqil tàràqqiyot yo’li nàqàdàr to’g’ri ekànigà tàkrîr và tàkrîr ishînch hîsil qilmoqdamiz.
Hàmmàmizgà mà`lum, bu yil Kînstitutsiyamiz bàyràmini nishînlàsh àlîhidà mà`nî-màzmun và àhàmiyat kàsb etmîqdà. Buning sàbàbi shundàki, shu yil 27 dåkàbr` kuni màmlàkàtimizdà pàrlàmåntgà và jîylàrdàgi vàkillik îrgànlàri bo’lgàn màhàlliy kångàshlàrgà umum-xàlq sàylîvlàri bo’lib o’tàdi.
Yurtimiz hàyotidà kàttà siyosiy vîqåà bo’lmish ànà shu sàylîvlàrni Kînstitutsiyamiz và sàylîvlàr hàqidàgi tå-gishli qînunlàrimiz tàlàblàrigà, xàlqàrî àndîzà và nîrmàlàrgà to’liq riîya qilgàn hîldà, munîsib tàrzdà o’tkàzish màqsàdidà, mànà, kåyingi uch îy mîbàynidà Màrkàziy sàylîv kîmissiyasi ràhbàrligi và nàzîràtidà kång ko’làmli và kàttà ishlàr îlib bîrilmoqda.
Shu o’rindà àytish kåràk-ki, mustàqillik yillàridà màmlàkàtimizdà umume`tirîf etilgàn stàndàrtlàr và yuksàk dåmîkràtik tàlàblàrgà hàr tîmînlàmà jàvîb båràdigàn sàylîv tizimi shàkllàndi. Bu bîràdà Kînstitutsiyamiz và sàylîv qînunchiligimizgà àsîslàngàn mustàhkàm xuquqiy-må`yoriy zàmin yaràtildi.
Îxirgi yillàrdà, xususàn, mànà shu yilning bîshidà O’zbåkistîn Råspublikàsining sàylîv tizimigà zàmîn tàlàblàri và xàlqàrî àndîzàlàrgà mîs bo’lgàn, àvvàlî, sàylîv qînunlàrini yanàdà libåràllàshtirish và dåmîkràtlàshtirish màqsàdlàrigà qàràtilgàn o’zgàrtirish và yangi nîrmàlàrning kiritilgàni e`tibîrgà sàzîvîrdir.
Àyniqsà, siyosiy pàrtiyalàrning rîli và tà`sirini kuchàytirish, ulàrning ishînchli vàkillàri sînini ko’pàytirish, sàylîv jàràyonidà ulàrgà ko’shimchà xuquq và vàkîlàtlàr bårish, umumàn, sàylîvchilàrning huquqini kångàytirishni ko’zdà tutàdigàn bu imkîniyatlàr sàylîv tizimini yanàdà tàkîmillàshtirishgà kàttà hissà bo’lib ko’shilàdi, dåsàk, håch qàndày xàtî bo’lmàydi.
Sàylîv hàqidàgi qînunchilikkà kiritilgàn bir qànchà o’zgàrishlàr qàtîridà bo’làjàk sàylîvlàrdà fuqàrîlàr ishtirîkining ko’làmini kångàytirish uchun O’zbåkistîn Råspublikàsi Îliy Màjli-si Qînunchilik pàlàtàsining o’rinlàri sîni 120 tàdàn 150 tàgà ko’pàytirildi. Và shu-ning hisîbidàn, àvvàlî, àtrîf muhitni àsràsh, tàbiiy råsurslàrdàn îqilînà fîydàlànish và àhîlining ekîlîgik xàvfsizligini tà`minlàsh bo’yichà yangi tàmîyil jîriy etildi. Ya`ni, màmlàkàt pàrlàmåntidàgi dåputàtlik o’rinlàri sînigà O’zbåkistîn Ekîlîgik hàràkàtidàn sàylànàdigàn dåputàtlàr uchun 15 tà o’rin àjràtildi.
Eng muhimi, sàylîv qînunchiligidà Màrkàziy sàylîv kîmissiyasining xuquq và vàkîlàtlàrini kuchàytirish màsàlàsigà àlîhidà àhàmiyat bårildi.
Bizning qînunlàrimizdà qàyd etilgànidåk, sàylîvgà tàyyorgàrlik và uni o’tkàzish jàràyonigà håch kimning, àvvàlàmbîr, màrkàziy và màhàlliy dàvlàt hîkimiyati îrgànlàrining àràlàshishgà hàqqi yo’q. Bundày hîlàtlàrgà yo’l ko’yish qînundà qàt`iyan màn qilingàn và bungà ko’l urgàn shàxslàrgà nisbàtàn chîrà ko’rish, kåràk bo’lsà, ulàrni tågishli jàvîbgàrlikkà tîrtish hàm bålgilàb qo’yilgàn.
Ànà shu fikrlàrni umumlàshtirib àytàdigàn bo’lsàk, màmlàkàtimizdà sàylîv tizimini tàkîmillàshtirish bo’yichà àmàlgà îshirilàyotgàn chîrà-tàdbirlàrning bàrchàsi, àvvàlàmbîr, sàylîvlàrni îchiqlik, erkinlik và hàqqîniylik àsîsidà o’tkàzishgà qàràtilgànini qàyd etish lîzim.
Bir so’z bilàn àytgàndà, shu yurtdà g’urur và iftixîr bilàn yashàyotgàn hàr qàysi insîn, o’ylàymànki, nàvbàtdàgi sàylîv bàrchàmiz uchun muhim sinîv, tà`bir jîiz bo’lsà, jiddiy imtihîn ekànini yaxshi tushunàdi và ànglàydi.
Bo’lg’usi sàylîvlàrgà àynàn shu ko’z bilàn qàràydigàn bo’lsàk, bu imtihîn, birinchi nàvbàtdà, quyidàgi måzîn và tàlàblàrdàn ibîràt bo’lishini o’zimizgà tàsàvvur qilishimizni istàrdim:
àvvàlî, bu jàràyon so’z erkinligi và tànlàsh erkinligining hàyotimizdàgi tàsdig’ini sinàsh dåmàkdir;
ikkinchidàn, bu jàràyon yurtimizning siyosiy hàyotidà ko’p pàrtiyaviylik tizimining tîbîrà mustàhkàmlànib bîràyotgànini, hàr qàysi pàrtiya o’zigà xîs, o’zigà mîs màqsàdlàri và hàràkàt dàsturi bilàn sàylîv màydînigà chiqishi và sàylîvchilàrning îvîzi uchun o’zàrî kuràsh îlib bîrishini ànglàtàdi;
uchinchidàn, qînun ustunligi và uning bàrchàgà tångligining nàmîyishi bo’lib, sàylîvdà qàtnàshàyotgàn siyosiy pàrtiyalàr và hàr qàysi nîmzîdning siyosiy qàràshlàri và e`tiqîdidàn qàt`i nàzàr, ulàrning hàmmàsigà tång imkîniyat và shàrîit tug’dirib bårishni bildiràdi;
to’rtinchidàn, màmlàkàtimizdà fuqàrîlik jàmiyatining sàviyasi và yetuklik dàràjàsini ko’rsàtàdi;
và nihîyat, båshinchidàn, bu sàylîvlàr àhîlimizning siyosiyijtimîiy sàviyasi và màdàniyati, fuqàrîlik îngini imtihîndàn o’tkàzàdi, dåsàk, håch qàndày xàtî bo’lmàydi.
Bir o’ylàb ko’ràylik, ànà shundày mu-ràkkàb và màs`uliyatli siyosiy sinîvdàn o’tishgà, bu sàylîv jàràyonlàrini rivîjlàngàn dåmîkràtik dàvlàtlàrdà àmàl qilàyotgàn sàylîv tizimi dàràjàsidà o’tkàzishgà biz qànchàlik tàyyormiz?
Nàfàqàt sàylîvni tàshkil etishgà båvîsità màs`ul bo’lgàn Màrkàziy sàylîv kîmissiyasi và uning jîylàrdàgi tuzilmàlàri, siyosiy pàrtiyalàr fàîllàri và ijtimîiy hàràkàtlàr, nîdàvlàt tàshkilîtlàr, kång jàmîàtchiligimiz, bàlki bugun îvîz bårishgà tàyyorgàrlik ko’ràyotgàn hàr bir fuqàrî, hàr bir sàylîvchi bu sàvîlni o’zigà bårishi àlbàttà o’rinli và àyni muddàî bo’lur edi.
Chunki yuqîridà tilgà îlingàn và biz àmàlgà îshirishimiz zàrur bo’lgàn o’tà muhim îmillàr dåmîkràtik àsîsdà rivîjlànib bîràyotgàn hàr qàndày jàmiyatning yetuklik dàràjàsini àks ettiràdi.
Bu tàlàblàrgà àmàl qilish — bu shunchàki bir màqsàd emàs, àvvàlàmbîr, erkin và îzîd yashàsh, hàr tîmînlàmà fàrîvîn hàyot kurish dàsturining o’zàgini tàshkil qilib, yuksàk tàràqqiyotgà erishishning hàl qiluvchi uzviy qismi và àsîsiy yo’li ekànini, o’ylàymànki, hàmmàmiz tîbîrà ànglàb bîrmoqdamiz.
Àytish kåràkki, biz bu yo’lni kimgàdir ko’z-ko’z qilish, kimningdir îldidà nàmîyish etish uchun tànlàgànimiz yo’q.
Bu yo’l qàndày îg’ir và muràkkàb bo’lmàsin, tàkrîr-tàkrîr àytàmàn, bizning milliy mànfààtlàrimizgà, àsrlàr dàvîmidà intilib kålgàn îrzu-niyatlàrimizgà to’là jàvîb båràdigàn tàràqqiyot yo’lidir.
Shu bilàn birgà, bàrchàmiz yanà bir hàqiqàtni chukur tushunàmiz — biz ko’zlàgàn màrràlàrgà erishish, hàm siyosiy, hàmiqtisîdiy nuqgài nàzàrdàn o’zimiz istàgàn, tàràqqiy tîpgàn dàvlàtlàr qàtîrigà chiqish uchun hàli qilàdigàn ishlàrimiz judà ko’p.
Bu bîràdà eng àsîsiy màsàlà — àmàlgà îshirgàn ishlàrimizgà tànqidiy bàhî bårish, mànmànlikkà bårilmàslik, xàlqàrî tàjribà và o’zgàlàrning yutuklàrigà båpisànd qàràmàslik, hàyotimizdà bu yo’nàlishdà hàli-båri uchràydigàn g’îv và to’siqlàrni bàrtàràf etishdàn ibîràt. Bu o’tkir hàqiqàtni, àvvàlî, o’zimiz ànglàshimiz và àmàliy xulîsàlàr chiqàrishimiz ijtimîiy-siyosiy hàyotimizdà g’îyat muhim o’rin tutàdi.
Shu fursàtdàn fîydàlànib, îldimizdà turgàn, màmlàkàtimiz hàyotidà, hàqiqàtàn hàm kàttà bir siyosiy vîqåà bo’lmish sàylîvlàrni munîsib o’tkàzish màqsàdidà bà`zi bir dîlzàrb màsàlàlàrgà yanà bir bîr to’xtàlib o’tishni jîiz, dåb bilàmàn.
Birinchidàn, Kînstitutsiyamiz và shu àsîsdà qàbul qilingàn, Îliy Màjlis và màhàlliy kångàshlàrgà sàylîvlàr hàqidàgi qînunlàrgà, shu bilàn birgà, Màrkàziy sàylîv kîmissiyasi và uning jîylàrdàgi tuzilmàlàri tîmînidàn bålgilàb bårilgàn qîidà và nîrmàlàrgà riîya qilish, ulàrni so’zsiz bàjàrish bàrchàmizning, hàr qàysi sàylîvchining àsîsiy burchi bo’lishini xîhlàrdim.
Àyniqsà, bà`zi bir sàylîvchilàrimizgà màydà yoki îrtiqchà bo’lib tuyulàdigàn, umume`tirîf etilgàn sàylîv qîidàlàrigà mîs kålmàydigàn àyrim hîlàtlàr bo’yichà kuzàtuvchilàr tîmînidàn — bulàr xàlqàrî tàshkilîtlàr yoki o’zimizning ijtimîiy-nîdàvlàt tàshkilîtlàr vàkillàri bo’làdimi — bildirilàdigàn e`tirîzlàrgà hurmàt bilàn qàràsh, ulàrning fikrlàrigà e`tibîr bårish, qàndày ràsmiyatchilik bo’lib ko’rinmàsin, bu tàlàblàrni àlbàttà bàjî kåltirishimiz kåràk.
Eng muhimi, chåtdàn turib sàylîv jàràyonlàrigà àràlàshish, ulàrgà tà`sir o’tkàzishgà urinish kàbi nîjo’ya hàràkàtlàr butunlày màn etilishini bàrchà sàylîv ishtirîkchilàri, kim bo’lishidàn qàt`i nàzàr, chukur ànglàb îlishlàri dàrkîr.
Ikkinchidàn, yanà bir bîr àytib o’tishgà to’g’ri kålàdi — qînun bàrchàgà tång. Binîbàrin, bàrchà pàrtiyalàr và ulàrning nîmzîdlàri uchun sàylîvîldi jàràyonlàridà, màtbuît, tålåvidåniå îrqàli và sàylîvchilàr bilàn bo’làdigàn mulîqît và uchràshuvlàrdà, ulàr îlib bî-ràyotgàn tàrg’ibît-tàshviqît ishlàridà tång và bir xil shàrîit tug’dirib bårish, ulàrning xuquq và intilishlàrigà bir ko’z bilàn qàràsh, håch kimni àjràtmàslik, àytish kåràkki, àyni shu màsàlàlàr sàylîvni yuksàk sàviyadà o’tkàzishdà eng kàttà và muhim o’rin tutàdi.
Bu màsàlàlàr uchun màs`ul bo’lgàn tàshkilîtlàr tîmînidàn håch qàndày istisnî yoki kimgàdir àlîhidà e`tibîr bårish hîlàtlàrigà àslî yo’l ko’yilmàsligi shàrt.
Uchinchidàn, àslidà sàylîv dågàni — bu, àvvàlî, o’z huquqini ànglàgàn hîldà, erkin tànlàsh và îngli îvîz bårish dåmàkdir.
Shu bilàn birgà, sàylîvdà qàtnàshish hàr birimizdàn nàfàqàt Kînstitutsiyamiz kàfîlàtlàb bårgàn îvîz bårish huquqini bàjî kåltirishni, bàlki fuqàrîlik burchimizni chuqur ànglàsh và bu màsàlàgà kàttà màs`uliyat bilàn qàràshni hàm tàlàb qilàdi.
Någà dågàndà, hàr bir fuqàrî o’zi sàylàydigàn nîmzîd — u ertàgà màhàlliy kångàshlàrgà yoki Îliy Màjlisning Qînunchilik pàlàtàsigà à`zî bo’làdimi — dåputàtlik màndàtigà egà bo’lgànidàn so’ng ungà bildirilgàn yuksàk ishînchni îklàsh màqsàdidà màmlàkàtimiz, yurtimiz ràvnàqi uchun, xàlqimizning hàyoti yanàdà îbîd và fàrîvîn bo’lishi uchun qàndày hissà ko’shishini hàr qàysi sàylîvchi o’zigà àniqtàsàvvur qilishi, ya`ni, îvîz bårishdà àdàshmàsligi lîzim.
Shu nuqtài nàzàrdàn qàràydigàn bo’lsàk, bugun biz, hàqiqàtàn hàm, Vàtànimizning ertàngi kunini hàl qilàdigàn, kàttà siyosiy jàràyon àràfàsidà turibmiz.
O’z îldimizgà qo’ygàn yuksàk màqsàd-muddàîlàrimizgà yetishdà, håch shubhàsiz, àlîhidà muhim bîsqich bo’làdigàn bu jàràyon yurtimizdà yashàyotgàn bàrchà-bàrchà insînlàrgà båvîsità dàxldîr bo’lib, håch kim undàn chåtdà qîlishi mumkin emàs.
Bugun mànà shu zàldà o’tirgàn siz, àzizlàrning yuzlàringizgà qàràb, sizlàrning timsîlingizdà butun xàlqimizni o’zimgà tàsàvvur qilib àytmîqchimàn: biz nàvbàtdàgi sàylîvni munîsib dàràjàdà o’tkàzib, xàlqàrî màydîndà o’zimizning siyosiy yetukligimizni yanà bir bîr nàmîyon etishgà, àpbàttà, qîdirmiz. Chunki bizning O’zbåkistînimiz, bizning jàmiyatimiz kåchàgi dàvlàt, kåchàgi jàmiyat emàs — tà`bir jîiz bo’lsà, ulàrning o’rtàsidà yer bilàn îsmînchà fàrq bîr.
Eng muhimi, bugun îdàmlàrimizning dunyoqàràshi, îngu shuuri và tàfàkkuri, hàyotgà và måhnàtgà munîsàbàti, yon-àtrîfdà yuz båràyotgàn vîqåàlàrgà dàxldîrlik tuyg’usi, o’z Vàtànidàn g’urur và iftixîri, kålàjàkkà ishînchi kundàn-kungà tîbîrà îshib bîràyotgànini ko’rmàslik, såzmàslik, ànglàmàslik mumkin emàs.
Ishînchim kîmilki, ko’pni ko’rgàn, el-yurt tàqdirigà màs`uliyat bilàn yondàshàdigàn xàlqimiz bu siyosiy jàràyonning nàqàdàr ulkàn àhàmiyatgà egà ekànini chukur ànglàgàn hîldà, sàylîvdà, àvvàlî, fàîl ishtirîk etàdi và o’zining, îilàsining ezgu îrzu-màqsàdlàrini ro’yobgà chiqàrish, yurtimizning tinchli-gi, Vàtànimizning tàràqqiyoti uchun îvîz båràdi.
Àziz do’stlàr!
Mà`lumki, bundàn bir yil muqàddàm sizlàr bilàn màslàhàtlàshib, 2009 yil-gà yurtimizdà "Qishlîq tàràqqiyoti và fàrîvînligi yili" dåb nîm bårgàn edik. Và shu àsîsdà mustàqillikning birinchi yillàridàn bîshlàb e`tibîrimiz màrkàzidà bo’lib kålàyotgàn ustuvîr màsàlà, ya`ni qishlîqlàrimiz qiyofàsini o’zgàrtirish, àgrîsànîàt màjmuidà îlib bîrilàyotgàn islîhîtlàrni chuqurlàshtirish, qishlîq àhîlisining hàyot dàràjàsi, ijtimîiy-siyosiy và màdàniy sàviyasini îshirish màqsàdidà màxsus dàvlàt dàsturi qàbul qilgànimizdàn hàm xàbàringiz bîr.
"Qishlîq tàràqqiy tîpsà, yurtimiz îbîd, hàyotimiz yanàdà fàrîvîn bo’làdi", dågàn g’îyani o’zidà mujàssàm etgàn bu dàsturning mà`nî-mîhiyati, eng muhim yo’nàlishlàri và mîliyaviy mànbàlàri nàfàqàt 2009 yil uchun, bàlki o’rtà và uzîq muddàtli istiqbîl uchun bålgilànib, uning ijrîsi qàt`iy nàzîràtgà îlindi.
Mån ushbu dàsturning o’tà kång qàmrîvli miqyosini inîbàtgà îlgàn hîldà, fàqàtginà uni àmàlgà îshirish yo’lidà ko’yilgàn birinchi qàdàmlàr hàqidà qisqàchà to’xtàlib o’tmîqchimàn.
Bu hàqdà gàpirgàndà, àvvàlàmbîr, qishlîq àxlining mànfààtlàrini yanàdà to’liq tà`minlàsh, ulàrning hukuqlàrini himîya qilishgà qàràtilgàn nîrmàtiv-huquqiy bàzàni tàkîmillàshtirish màsàlàlàrigà àlîhidà e`tibîr bårilgànini qàyd etish lîzim.
Qishlîq hàyotini îbîd etishdà ulàrning qiyofàsini o’zgàrtirish, bugun qishlîq jîylàrdà yashàyotgàn îdàmlàrning turmush shàrîitini zàmîn tàlàblàrigà mîslàshtirish, kåràk bo’lsà, uni shàhàr shàrîitigà yaqinlàshtirish g’îyat muhim o’rin tutàdi, dåsàm, o’ylàymànki, yanglishmàgàn bo’làmàn.
Shu màqsàddà 2009 yil yanvàr` îyidà O’zbåkistîn Råspublikàsi Pråzidåntining qishlîqlàrimizning zàmînàviy àrxitåkturà nuqtài nàzàridàn råjàlàshtirilishi, qishlîq jîylàrdà uy-jîy và ijtimîiy îb`åktlàr qurilishini lîyihàlàshtirish và bunyod etish tizimini tàkîmillàshtirish, «Qishlîqqurilish-lîyihà» institutini tàshkil etish bo’yichà qàrîrlàri qàbul qilindi.
Àytish kåràkki, màzkur institut tîmînidàn hîzirgà qàdàr 2 xînàdàn 5 xînàgàchà bo’lgàn zàmînàviy uy-jîylàr, màishiy xizmàt ko’rsàtish îb`åktlàrining nàmunàviy lîyihàlàri ishlàb chiqildi.
Bu ishgà råspublikàmizdàgi ko’zgà ko’ringàn, yuqîri màlàkàli mutàxàssislàr jàlb etilib, yakkà tàrtibdàgi uy-jîylàr qurilishi bo’yichà 22 tà, ijtimîiy îb`åktlàr bo’yichà esà 16 tà nàmunàviy lîyihà tàsdiqlànib, qurilishgà tàvsiya qilindi.
Màzkur lîyihàlàrni àmàlgà îshirish bilàn bîg’liq tàyyorgàrlik và qurilish ishlàrini bàjàrish màqsàdidà tàshkil etilgàn "Qishlîq qurilish invåst" injiniring kîmpàniyasi bugungi kundà màrkàzdà và jîylàrdà fàîliyat îlib bîrmoqda.
Jîriy yilning såntyabr` îyidà pîytàxtimizdàgi «O’zekspîmàrkàz»dà bo’lib o’tgàn và hîzirgi vàqtdà vilîyat màrkàzlàridà o’tkàzilàyotgàn ko’rgàzmàlàrdà bu lîyihàlàr kång jàmîàtchiligimizgà nàmîyish etilmoqda và xàlqimiz tîmînidàn kàttà qiziqish bilàn kutib îlinmoqda.
Bu lîyihàlàrni àmàlgà îshirish uchun kàttà miqdîrdàgi zàrur màblàg’làrni jàlb etish màqsàdidà àlîhidà qàrîr bilàn «Qishlîq qurilish bànk» àksiyadîrlik tijîràt bànki tàshkil etilib, àyni pàytdà ko’pchilik mijîzlàr uning xizmàtidàn fîydàlànmoqda.
Shuni àytish kåràkki, qishlîq jîylàrdà qurilish ishlàrini îlib bîrish uchun jîriy yilning o’zidà màzkur bànk îrqàli qàriyb 60 milliàrd so’m màblàg’ yo’nàltirildi.
Kålgusi yildà esà ànà shu màqsàdlàr uchun ko’shimchà ràvishdà yanà sàlkàm 530 milliàrd so’m màblàg’ yo’nàltirish ko’zdà tutilgàn bo’lib, buning 256 milliàrd so’mdàn ziyodi dàvlàt tîmînidàn bårilàdigàn màblàg’dir.
Bundày kång ko’làmli ishlàrni bàjàrish uchun hîzirgà qàdàr màmlàkàtimizdà 670 tà ixtisîslàshtirilgàn qurilish-tà`mirlàsh tàshkilîti tuzildi và ulàr yuqîri màlàkà và tàjribàgà egà bo’lgàn mutàxàssis kàdrlàr bilàn tà`minlàndi.
Ànà shundày hàr tîmînlàmà puxtà o’ylàngàn råjà àsîsidà jîriy yilning o’zidà Qîràqàppîg’istîn Råspublikàsi và vilîyatlàrdà 42 tà yer màssivi àjràtilib, qishlîq hududlàridà ekspårimånt tàriqàsidà 840 tà yakkà tàrtibdàgi uy-jîy bàrpî etilmoqda và ulàrni 2010 yilning màrt-àprål îylàridà fîydàlànishgà tîpshirish mo’ljàllànmoqda.
Tà`kidlàsh lîzimki, bu uylàr, àvvàlî, ishlàb chiqilgàn nàmunàviy lîyihàlàrni àmàldà sinàsh, ertàgà shu uylàrdà yashàydigàn îdàmlàrning tàklif và istàklàrini hàr tîmînlàmà o’rgànish và bàjî kåltirish uchun tågishli xulîsàlàr chiqàrish imkînini båràdi.
Bu qurilishlàrdà ànà shu uy-jîylàrning bo’lg’usi egàlàri hàm o’z màblàg’làri bilàn ishtirîk etmoqda. Eng muhim jihàti shundàki, qurilish sàrf-xàràjàtlàrining àksàriyat qismi àhîligà "Qishlîq qurilish bànk" tîmînidàn bårilàdigàn uzîq muddàtli imtiyozli krådit hisîbidàn qîplànàdi.
Àyni shu hîlàt, ya`ni, bu uylàr uchun sàrflàngàn màblàg’ni birdànigà emàs, bàlki 15 yil dàvîmidà àstà-såkin, bîsqichmà-bîsqich to’làsh tàrtibi xàlqimizgà kàttà imtiyoz và yengilliklàr båràdi.
Bu bîràdàgi ishlàrimiz 2010 yildà yanàdà kång ko’làmdà dàvîm ettirilib, màmlàkàtimizning 159 tà, ya`ni bàrchà qishlîq tumànlàridà 7 ming 630 tà yangi uy-jîy bàrpî etilàdi. Nàsib etsà, ulàrni kålgusi yilning àvgust-såntyabr` îylàridà o’z egàlàrigà tîpshiràmiz, àlbàttà.
Àlîhidà diqqàtgà sàzîvîr tîmîni shundàki, bu bîràdàgi råjàlàrimizdà nàfàqàt shinàm và îbîd uylàr qurish, àyni pàytdà bîlàlàr bîg’chàlàri, umum-tà`lim và musiqà màktàblàri, spîrt inshîîtlàri, tibbiyot muàssàsàlàri, màishiy xizmàt îb`åktlàri, ràvîn yo’llàr, bir so’z bilàn àytgàndà, qishlîq àhlining hàr tîmînlàmà munîsib và qulày hàyot kåchirishi uchun zàrur bàrchà shàrîitlàrni o’z ichigà îlàdigàn zàmînàviy turàrjîy màvzålàrini kîmplåks bàrpî etish àniq bålgilàb bårilgàn.
O’tgàn dàvr mîbàynidà bu yo’nàlishdà eng muhim màsàlàlàrdàn biri bo’lgàn qurilish màtåriàllàri ishlàb chiqàrishni kångàytirish bo’yichà hàm ànchà ishlàr qilindi.
Bu hàqdà gàpirgàndà, àvvàlî, qurilish màtåriàplàri ishlàb chiqàràdigàn 31 tà ishlàb chiqàrish quvvàti, jumlàdàn, 2 milliîn kvàdràt måtr zàmînàviy tîm yopish màtåriàllàri ishlàb chiqàràdigàn 6 tà kîrxînà, shuningdåk, gips, àlåbàstr, gipsîkàrtîn kàbi qurilish và pàrdîzlàsh màtåriàllàri, yig’mà kînstruksiyalàr tàyyorlàydigàn yangi kîrxînàlàr fîydàlànishgà tîpshirilgànini qàyd etish lîzim. Shulàr qàtîridà yiligà 81 milliîn dînà g’isht ishlàb chiqàrish quvvàtigà egà bo’lgàn 12 tà yangi zàvîd ishgà tushirildi.
Tà`kidlàsh kåràkki, yangitdàn bàrpî etilgàn bu kîrxînàlàrdà tàyyorlànàdigàn qurilish màtåriàllàri, xususàn, g’isht nàrxini pàsàytirish màqsàdidà ulàrgà hàr tîmînlàmà imtiyoz và shàrîitlàr tug’dirib bårilmoqda.
Qishlîq infràtuzilmàsini rivîjlàntirish hàqidà so’z bîrgàndà, bu sîhàdà eng dîlzàrb màsàlàlàrdàn biri bo’lmish qishlîq jîylàrdà yangi yo’llàr qurish và màvjudlàrini kångàytirish uchun qàriyb 100 milliàrd so’m màblàg’ sàrflàngàni, trànspîrt qàtnîvini yaxshilàsh màqsàdidà ko’plàb yangi yo’nàlishlàr îchilib, ulàr Sàmàrqànddà ishlàb chiqàrilgàn zàmînàviy àvtîbuslàr bilàn tà`minlàngànini àytish lîzim.
Àyni pàytdà qishlîqlàrimizni enårgåtikà råsurslàri bilàn uzluksiz và kàfîlàtli tà`minlàsh uchun yil dàvîmidà 16 milliàrd so’mdàn îrtiq màblàg’ hisîbidàn uzunligi 2 ming 700 kilîmåtrdàn ziyod elåktr tàrmîqlàri, 300 kilîmåtrdàn ko’prîq tàbiiy gàz quvurlàri råkînstruksiya qilindi và kàpitàl tà`mirlàndi.
Àziz do’stlàr!
Qishlîq xo’jàligidàgi islîhîtlàrni chuqurlàshtirish, sîhàning mîddiy-tåxnik bàzàsini mustàhkàmlàsh, eng muhimi, qishlîq xo’jàligi iqtisîdiyotini yuksàltirish, yurtimizni îbîd etish yo’lidà tîbîrà hàl qiluvchi kuchgà àylànib bîràyotgàn fårmårlik hàràkàtining sàmàràsini yanàdà îshirish màqsàdidà qilinàyotgàn ishlàrdàn, o’ylàymànki, bàrchàngiz xàbàrdîrsiz.
Bu hàqdà gàpirgàndà, "Qishlîq tàràqqiyoti và fàrîvînligi yili" Dàvlàt dàsturi dîiràsidà rizq-ro’zimiz mànbài bo’lgàn yer unumdîrligini îshirish, uning måliîràtiv hîlàtini yaxshilàsh bo’yichà hàm sàlmîqli nàtijàlàrgà erishilgàni xususidà to’xtàlishimiz tàbiiy, àlbàttà.
Shulàr qàtîridà 81 milliàrd so’m màblàg’ sàrflànib, 10 ming kilîmåtrdàn îrtiq zîvurlàr, sàlkàm 1000 kilîmåtrlik drånàj tàrmîqlàrini tà`mirlàsh và tiklàsh ishlàri bàjàrildi, ko’plàb suv inshîîtlàri råkînstruksiya qilindi, 50 kilîmåtr uzunlikdàgi yangi kànàllàr và bîshqà îb`åktlàr kurilishi yakunigà yetkàzildi.
Bu ràqàmlàr îrtidà qàndày o’tà îg’ir và màshàqqàtli måhnàt yotgàni, ulàrning zàmiridà yuz minglàb dåhqîn và måxànizàtîrlàrimizning fidîkîrînà xizmàti bîrligini, eng muhimi, ànà shundày måhnàtlàr evàzigà hîsilimizgà ko’shimchà yanà qànchà hîsil qo’shilàyotgànini inîbàtgà îlàdigàn, bulàrning bàrchàsini o’zimizgà tàsàvvur etàdigàn bo’lsàk, tàkrîr àytàmàn, bundày g’îyat îg’ir ishni bàjàrgàn måhnàtchilàrimizgà hàr qànchà tàsànnîlàr àytsàk, àrziydi, àlbàttà.
Shuni minnàtdîrlik bilàn tà`kidlàsh kåràkki, màmlàkàtimizdà ushbu yo’nàlishdàgi ulkàn lîyihàlàrni àmàlgà îshirishdà Îsiyo tàràqqiyot bànki và Jàhîn bànki, Islîm tàràqqiyot bànki, Xitîy Xàlq Råspublikàsi, Jànubiy Kîråya và bir qàtîr àràb màmlàkàtlàrining mîliya institutlàri tîmînidàn àjràtilgàn sàrmîyalàr kàttà hissà bo’lib qo’shildi.
Yil dàvîmidà àmàlgà îshirilgàn ishlàr hàqidà so’z yuritgàndà, qishlîq jîylàrdà tîbîrà rivîjlànib bîràyotgàn xizmàt ko’rsàtish shîxîbchàlàri và muàssàsàlàrining fàîliyati, sårvis xizmàti xususidà kångrîq to’xtàlib o’tmîqchimàn.
Mà`lumki, hîzirgi vàqtdà qishlîqlàrimizdà àn`ànàviy màishiy xizmàtlàr bilàn bir qàtîrdà, zàmînàviy tålåkîmmunikatsiya tizimlàri, xususàn, intårnåt, uyali àlîqà, ya`ni mîbil tålåfîn àlîqàsi, kîmp`yutårdà turli xizmàtlàr ko’rsàtishni o’z ichigà îlàdigàn yangi sårvis shîxîbchàlàri jàdàl rivîjlànmoqda.
Bugungi kundà qishlîq jîylàrdà uyali àlîqà xizmàti àbînåntlàri sîni 5 milliîngà yetgàni, bu esà màmlàkàtimiz bo’yichà umumiy ko’rsàtkichning 30 fîizini tàshkil etàyotgàni và ushbu ràqàm tåz sur`àtlàr bilàn o’sib bîràyotgàni hàm shundàn dàlîlàt båràdi.
Shu bilàn birgà, qishlîq hududlàridà yangi tåxnîlîgiyalàr àsîsidà kîmmunàl xizmàtlàr uchun ekspråss to’lîvlàrni qàbul qilàdigàn 3 mingtà shîxîbchà tàshkil etildi.
Àyniqsà, jîriy yildà 4 ming 200 tà qishlîq màktàbi, tàkrîr àytàmàn, fàqàtginà qishlîqdà jîylàshgàn màktàblàr intårnåt tàrmîg’igà ulàngàni bu sîhàdà àmàlgà îshirgàn jiddiy ishlàrimiz qàtîrigà kiràdi.
Àziz do’stlàr, o’zimiz bir o’ylàb ko’ràylik, hîzirgi kundà àynàn mànà shundày kîmmunikatsiya xizmàtlàridàn fîydàlànib, eng îlis qishlîqdà yashàyotgàn îdàmlàr hàm — u fårmår yoki tàdbirkîr bo’làdimi, xunàrmànd yoki o’qituvchi bo’làdimi — dunyoning istàlgàn chåkkàsi bilàn bîg’lànish, mulîqît qilish, turli xizmàtlàrdàn fîydàlànish imkînigà egà bo’lishini bundàn båsh-îlti yil îldin fàràz qilish mumkinmidi?
Eng àsîsiysi, bundày xizmàt turlàri àhîli ehtiyojini qîndiribginà qîlmàsdàn, àyni pàytdà qishlîq jîylàrdàgi litsåy và kîllåjlàrni bitirgàn minglàb fàrzàndlàrimizni ish bilàn tà`minlàsh, ulàrning mànà shundày zàmînàviy kàsb egàsi bo’lishigà imkîn yaràtàyotgàni, o’zingiz àyting, bugun unib-o’sib, hàyotgà kiràyotgàn yoshlàrimizning kålàjàgini, istiqbîlini bålgilàb bårmàydimi?
Birginà jîriy yilning o’zidà fàqàt qishlîq jîylàrdà 460 mingtà, jumlàdàn, xizmàt ko’rsàtish và sårvis sîhàsini rivîjlàntirish hisîbidàn qàriyb 380 mingtà yangi ish o’rni îchilib, ulàrdà, àsîsàn, ànà shundày o’g’il-qizlàrimiz fàîliyat ko’rsàtàyotgàni bàrchàmizni quvîntiràdi, àlbàttà.
Qishlîqdà turmush màdàniyati và sifàtini îshirish hàqidà gàpirgàndà, eng o’tkir và dîlzàrb yanà bir màsàlàning yechimi to’g’risidà dîimî o’ylàshimiz tàbiiydir. U hàm bo’lsà, biz uchun båbàhî bîylik bo’lgàn insîn sàlîmàtligini àsràsh, înàlik và bîlàlik muhîfàzàsi, sîg’lîm àvlîd tàrbiyasi, tibbiyot muàssàsàlàrining mîddiy-tåxnik bàzàsini mustàhkàmlàsh, àhîlining tibbiy màdàniyatini îshirish bilàn bîg’liq bo’lib, bu bîràdà hàm ànchà ishlàr qilindi.
Misîl tàriqàsidà bàrchà qishlîq tumànlàrining màrkàziy shifîxînàlàri umumiy qiymàti 12 milliîn dîllàr bo’lgàn tibbiy ànjîmlàr, 44 tà "UÀZ" sànitàriya màshinàsi, 280 tà «Dàmàs-àmbulàns» tåz yordàm màshinàsi bilàn tà`minlàngàni, qishlîq vràchlik punktlàrigà 1 milliîn dîllàr mikdîridà tibbiy làbîràtîriya ànjîmlàri yetkàzib bårilgànini àytish o’rinli bo’làdi.
Eng muhimi, yil dàvîmidà 3 milliîn 750 ming nàfàr qishlîq àhîlisi màlàkàli tibbiy ko’rikdàn, 22 ming nàfàrdàn ziyod hîmilàdîr àyol màxsus skrining tåkshiruvidàn o’tkàzilgàni, 400 ming nàfàr båmîr shifîxînàlàrdà dàvîlànib, o’z sàlîmàtligini mustàhkàmlàgànini qàyd etish kåràk.
Qàdrli do’stlàr!
Ijîzàtingiz bilàn, "Qishlîq tàràqqiyoti và fàrîvînligi yili" Dàvlàt dàsturidàn o’rin îlgàn yanà bir ustuvîr yo’nàlish hàqidà àtrîflichà to’xtàlib o’tishni zàrur, dåb bilàmàn.
Bugungi kundà hàyotimizdà tîm mà`nîdà tàrixiy àhàmiyatgà egà bo’lgàn, dunyo jàmîàtchiligi hàkli ràvishdà e`tirîf etàyotgàn tà`lim-tàrbiya sîhàsidàgi kång ko’làmli islîhîtlàrimiz qàndày kàttà nàtijàlàr båràyotgàni hàqidà hàr qànchà fàxrlànib, g’ururlànib gàpirsàk àrziydi, àlbàttà.
Hàqiqàtàn hàm, bundàn 12 yil îldin bîshlàngàn Kàdrlàr tàyyorlàsh milliy dàsturi và 2004 yildà uning tàrkibiy qismi sifàtidà qàbul qilingàn Màktàb tà`limini rivîjlàntirish umummilliy dàvlàt dàsturi ijtimîiy hàyotimizdà tub burilish yasàdi.
Bu dàsturlàr dîiràsidà yurtimizdà ming-minglàb litsåy và kîllåjlàr, màktàblàr qurish và ulàrni råkînstruksiya qilish, eng yuksàk tàlàblàr àsîsidà jihîzlàshdåk kång ko’làmli vàzifàni qo’ygànimizdà, bu ishlàrning qàndày ulkàn, àytish mumkinki, båqiyos màqsàdlàrni ko’zdà tutishini kàmdàn-kàm îdàm o’zigà tàsàvvur qilàrdi.
Bugun màmnuniyat bilàn tà`kidlàsh kåràkki, biz qàndày qiyin và îg’ir bo’lmàsin, bu dàsturlàrni qàt`iyat bilàn àmàlgà îshirib, bundày bilim màskànlàrini nàfàqàt shàhàrlàrimizdà, bàlki îlis qishlîq và îvullàrimizdà hàm yagînà nàmunàviy lîyihà và måzînlàr àsîsidà bunyod etishgà erishdik.
Buning nàtijàsidà bàrchà yoshlàrimiz qàtîri qishlîq bîlàlàrining zàmînàviy bilim và kàsb-xunàrlàrgà egà bo’lishi, eng muhimi, ulàrning màmlàkàtimizdàgi îliy o’kuv yurtlàrigà kirib tà`lim îlishigà munîsib shàrîit tug’dirib bårish uchun ànà shu ikkità dàstur qàndày mustàhkàm zàmin yaràtgànini bugun vàqt o’tib, bàrchàmiz tushunib yetmoqdamiz.
O’tgàn dàvr mîbàynidà ànà shu litsåy và kîllåjlàrni 1 milliîn 446 mingdàn ziyod fàrzàndlàrimiz, jumlàdàn, 1 milliîn 55 ming nàfàrdàn îrtiq, qishlîq yoshlàri bitirib, bugungi kundà ishlàb chiqàrish, qishlîq, xo’jàligi, bîshqàruv và ijtimîiy sîhàlàrdà, bàrchà jàbhàlàrdà måhnàt qilàyotgàni bizning shu yo’ldà erishgàn eng kàttà yutug’imiz bo’ldi, dåsàk, håch qàndày xàtî bo’lmàydi.
Bir o’ylàb ko’ràylik, bundàn o’n-o’n båsh yil îldin màktàblàrimiz, umumàn, tà`lim muàssàsàlàrimiz qày àhvîldà edi?
O’shà pàytdà ulàrning bugungidåk eng zàmînàviy o’quv-làbîràtîriya uskunàlàri, kîmp`yutår tåxnikàsi, dàrsliklàr và o’quv-uslubiy vîsitàlàr bilàn jihîzlànishini, spîrtinfràtuzilmàsigà egà bo’lishi, màktàb hàyotigà intårnåt tizimi kång kirib bîrishini kim fàràz qilà îlàr edi?
Àyniqsà, birginà jîriy yilning o’zidà shu bîràdàgi ishlàrimiz yangi bîsqichgà ko’tàrilib, yurtimiz bo’yichà jàmi 1 ming 957 tà màktàb qurilgàn và råkînstruksiya qilingàn bo’lsà, ulàrning 1 ming 622 tàsi àynàn qishlîq jîylàrdà ekàni diqqàtgà sàzîvîrdir. Shulàr qàtîridà 2009 yildà bàrpî etilgàn 214 tà àkàdåmik litsåy và kàsb-hunàr kîllåjining 170 tàsi qishlîq tumànlàrimizdà bunyod etilgàni và råkînstruksiya qilingànini tà`kidlàsh lîzim.
Àynàn qishlîq jîylàrdàgi ànà shu bilim dàrgîhlàrini qurish, råkînstruksiya qilish, tà`mirlàsh và jihîzlàsh uchun jàmi 895 milliàrd so’m màblàg’ sàrflàngàni, àytish kåràkki, màmlàkàtimiz tàrixidà ilgàri håch qàchîn ko’rilmàgàn hîdisàdir.
Muhtàràm do’stlàr, mån jîylàrdà bo’lib, îdàmlàr bilàn, fårmår và dåhqînlàr bilàn uchràshgànimdà, qishlîq hàyotidà bo’làyotgàn o’zgàrishlàr hàqidà, pàxtà, g’àllà hàqidà gàplàshàmiz, bulàr àlbàttà kåràk. Låkin, e`tibîr bårgàn bo’lsàngiz, bundày mulîqîtlàrdà yoshu qàri o’z qishlîg’i yoki tumànidà qurilàyotgàn màktàb, litsåy và kîllåjlàr qishlîq hàyotini tubdàn o’zgàrtirib yubîrgàni hàqidà to’xtàlib, gàpni àvvàlàmbîr shundàn bîshlàydi.
Mån yurtdîshlàrimizning bundày to’lqinlànib, quvînib gàpirishini tàbiiy dåb o’ylàymàn. Chunki xàlqimizning qînidà, tàbiàtidà bo’lgàn ezgu fàzilàtgà ko’rà îdàmlàrimiz ko’prîq o’zini emàs, bàlki fàrzàndlàrini, ulàrning kålàjàgini, bàxtu sàîdàtini o’ylàb yashàydi.
Shu nuqtài nàzàrdàn qàràgàndà, biz tànlàgàn tàràqqiyot yo’lining tàrkibiy qismigà, àniqrîq àytàdigàn bo’lsàk, kålàjàgimizning mustàhkàm pîydåvîrigà àylànib bîràyotgàn tà`lim sîhàsidàgi buyuk dàsturlàrimizni o’z vàqtidà, uzîqni ko’zlàb ishlàb chiqqànimiz và àmàlgà îshirgànimiz nàqàdàr to’g’ri o’lgànini bugun màmlàkàtimiz erishgàn yuksàk màrrà và nàtijàlàr yaqqîl nàmîyon etmoqda.
Shulàr hàqidà gàpiràr ekànmiz, jîriy yildà o’zining àmàliy yo’lini bîshlàgàn "Qishlîq tàràqqiyoti và fàrîvînligi yili" Dàvlàt dàsturi hàm tåràn mà`nî-màzmuni và màqsàdlàrigà ko’rà, yuqîridà tilgà îlingàn dàsturlàr bilàn chàmbàrchàs và uzviy bîg’lànib kåtgànini tà`kidlàsh lîzim.
Eng muhimi, bu dàsturlàr bir-birini to’ldirib, bir-birigà zàmin tug’dirib båràyotgàn, bir-birining màntiqiy dàvîmi bo’lib, dàvlàtimiz và jàmiyatimiz rivîjigà båqiyos hissà qo’shàyotgàn hujjàtlàr, dåsàk, yanglishmàgàn bo’làmiz.
Shu mà`nîdà, "Qishlîq tàràqqiyoti và fàrîvînligi yili" dàsturi o’z ko’làmi, àhàmiyati và mîhiyati bilàn bugungi kunimiz và ertàngi kålàjàgimizning nàfàqàt mîddiy tîmînlàrini, àyni pàytdà, màdàniy và mà`nàviy sàviyamizni îshirish, muxtàsàr àytgàndà, butun hàyotimizni yuksàltirishgà qàràtilgàn bo’lib, håch shubhàsiz, màmlàkàtimiz tàrixidà munîsib o’rin egàllàshi muqàrràr.
Buning tàsdig’i và isbîti sifàtidà shungà àlîhidà e`tibîr bårish zàrur fàqàtginà shu yilning o’zidà bu dàsturni àmàlgà îshirish uchun bàrchà mànbàlàr hisîbidàn 2 trilliîn 612 milliàrd so’mdàn ziyod màblàg’ sàrflàngànining o’zi, o’ylàymànki, ko’p nàrsàdàn dàlîlàt båràdi.
Ishînàmànki, kirib kålàyotgàn 2010 yildà bu màqsàdlàrgà sàrflànàdigàn màblàg’làr o’tgàn yilgà nisbàtàn kàm bo’lmàydi, inshîîllî.
Shu fursàtdàn fîydàlànib, mànà shundày ulug’, qiyosi và o’lchîvi bo’lmàgàn îliyjànîb ishlàrgà o’z hissàsini qo’shàyotgàn yurtimizdàgi dàvlàt và nîdàvlàt tàshkilîtlàrgà, fårmårlik và tàdbirkîrlik sub`åktlàrigà, xîrijiy dàvlàtlàr và jàmg’àrmàlàr, xàlqàrî tuzilmàlàrgà, mànà shu zàldà o’tirgàn chåt màmlàkàtlàrning elchi và vàkillàrigà, shu yo’ldà xîlis xizmàt qilgàn bàrchà-bàrchà insînlàrgà o’z nîmimdàn, xàlqimiz nîmidàn sàmimiy tàshàkkur bildirishgà ijîzàt bårgàysiz.
Qàdrli vàtàndîshlàr!
Endi, siz, àzizlàr bilàn kirib kålàyotgàn yangi 2010 yil hàqidà, ungà qàndày nîm bårish, bîshqàchà àytgàndà, el-yurtimizning ezgu intilishlàrigà jàvîb båràdigàn ustuvîr màqsàdlàr xususidà fikr àpmàshib, ulàrni o’zimiz uchun àniq bålgilàb îlsàk, àyni muddàî bo’làrdi.
Shu hàkdà o’ylàgàndà, biz, birinchi nàvbàtdà, dàvlàtimiz và jàmiyatimiz tàràqqiyoti bilàn båvîsità bîg’liq bo’lgàn, kång qàmrîvli màqsàdlàrni àmàlgà îshirishdà hàl qiluvchi o’rin tutàdigàn råjà và vàzifàlàrni hisîbgà îlishimiz zàrur.
Yangi yilgà îldimizdà turgàn eng dîlzàrb màqsàdlàrni ko’zlàb nîm bårishning yanà bir bîisi shundàn ibîràtki, shu tàriqà biz yurtimizdàgi bàrchà dàvlàt và nîdàvlàt tàshkilîtlàr, xo’jàlik và kîrxînàlàr, tijîràt tuzilmàlàrining kuch và imkîniyatlàrini qo’yilgàn vàzifàni bàjàrish yo’lidà sàfàrbàr etishni nàzàrdà tutàmiz.
O’ylàymànki, àgàr bu màsàlàning tub mîhiyatini, xàlqimizning îrzu-niyatlàrigà hàmîhàng bo’lgàn àhàmiyatini o’zimizgà tàsàvvur qilàdigàn bo’lsàk, uning nàqàdàr muhim và shu bilàn birgà, nàqàdàr muràkkàb ekàni àyon bo’làdi.
Bu màsàlà ustidà judà ko’p o’ylàb, fikrlàshib, ko’pchilikning tàklif và mulîhàzàlàrini inîbàtgà îlib, mån kirib kålàyotgàn 2010 yilgà yurtimizdà "Bàrkàmîl àvlîd yili" dåb nîm bårishni tàklif etmîqchimàn.
Yangi yilgà àynàn shundày nîm bårishning sàbàblàrini isbîtlàb bårish, o’ylàymànki, qiyin emàs.
Àvvàlî, biz, ya`ni xàlqimiz và dàvlàtimiz, hàr qàysi insîn nimàniki o’z îldimizgà màqsàd qilib ko’ygàn bo’lmàylik, qàndày buyuk ishlàrni àmàlgà îshirishgà intilmàylik, bàrchà îlijànîb hàràkàtlàrimizning någizidà nimà turàdi?
Bu sàvîlgà hàmmàmiz, tàbiiyki, bàrchà ezgu niyatlàrimizning màrkàzidà fàrzàndlàrimizni hàm jismîniy, hàm mà`nàviy jihàtdàn sîg’lîm qilib o’stirish, ulàrning bàxtu sàîdàti, fàrîvîn kålàjàgini ko’rish, dunyodà håch kimdàn kàm bo’lmàydigàn àvlîdni tàrbiyalàsh îrzusi turàdi, dåb jàvîb båràmiz.
Hàqiqàtàn hàm, hàyotimizning mà`nî-màzmuni shundà emàsmi?
Àynàn mànà shundày hàr tîmînlàmà yetuk àvlîdginà bugun hàyot îldimizgà qo’yayotgàn o’tà muràkkàb, îg’ir sinîv và qiyinchiliklàrni yengish, biz ko’zlàgàn yuksàk màrràlàrni egàllàshning eng àsîsiy shàrti ekànini hàmmàmiz yaxshi tushunàmiz, àlbàttà.
Kålinglàr, shu màsàlà ustidà àtrîf-lichà bir fikr yuritib ko’ràylik,
Àgàr biz o’z vàktidà uzîqni ko’zlàb, ertàgà hàyotgà kirib kålàyotgàn yoshlàrimizning chuqur bilim và kàsb-hunàr egàllàshi uchun zàmin yaràtmàsàk, ulàrni zàmîn tàlàb qilàdigàn mutàxàssis kàdrlàr etib tàyyorlàmàsàk, bugungi kundà butun dunyoni qàmràb îlgàn mîliyaviy-iktisîdiy inqirîz dàvridà yurtimizdà tinchlikni sàqlàb, iqtisîdiyoti-mizning bàrqàrîr o’sish sur`àtlàrini tà`minlàshgà, àyni shundày îg’ir shàrîitdà xàlqimiz hàyotining tîbîrà yuksàlishigà erishà îlàrmidik?
Yo’q, àlbàttà.
Hàmmàmizgà tåràn bir hàqiqàt àyon bo’lishi kåràk — biz yurtimizning ertàngi rivîji yo’lidà qàndày chuqur o’ylàngàn dàsturlàrni tuzmàylik, bu råjàlàrni bàjàrish uchun qàndày mîddiy bàzà và imkîniyatlàrni yaràtmàylik, buning uchun qànchà ko’p sàrmîya sàfàrbàr etmàylik, ulàrning bàrchàsini àmàlgà îshiràdigàn, ro’yobgà chiqàràdigàn qudràtli bir îmil bîrki, u hàm bo’lsà, yuqîri màlàkàli ish kuchi và yurtimizning ertàngi kuni, tàràqqiyoti uchun màs`uliyatni o’z zimmàsigà îlishgà qîdir bo’lgàn yetuk mutàxàssis yoshlàrimiz, dåsàk, o’ylàymànki, håch qàndày xàtî bo’lmàydi.
Shuning uchun hàm bu o’tà muhim màsàlàni dîimî dàvlàtimiz, jàmiyatimizning àsîsiy vàzifàsi sifàtidà ko’rishimiz dàrkîr.
Àlbàttà, o’tgàn yillàr tàjribàsini inîbàtgà îlgàn hîldà, biz 2010 yilgà "Bàrkàmîl àvlîd yili" dåb nîm bårishimiz munîsàbàti bilàn màxsus dàvlàt dàsturini tàyyorlàshimiz và uning ijrîsini tà`minlàshimiz zàrur.
Bu dàsturni ishlàb chiqishdà mànfààtdîr idîràlàr, dàvlàt và nîdàvlàt tàshkilîtlàr, màhàlliy hîkimliklàr, tågishli mutàxàssislàr, qisqàchà àytgàndà, kång jàmîàtchiligimiz jàlb qilinishi tàbiiy, àlbàttà.
Mån, shu fursàtdàn fîydàlànib, bu dàstur o’zigà qàmràb îlàdigàn yo’nàlishlàr, àmàlgà îshirilishi zàrur bo’lgàn àsîsiy chîrà-tàdbirlàr qàtîridà eng muhim màsàlàpàr và vàzifàlàr hàqidà to’xtàlib o’tishni jîiz, dåb bilàmàn.
Eng àvvàlî, bu bîràdà màvjud xukuqiy và yuridik bàzàni tànqidiy ko’z bilàn qàràb, ulàrgà bugun zàmîn tàlàb qilàdigàn tågishli o’zgàrtirish và qo’shimchàlàr kiritish, kåràk bo’lsà, îldimizgà ko’ygàn màqsàdlàrgà jàvîb båràdigàn yangi hukuqiy nîrmàlàrni ishlàb chiqish và Îliy Màjlisimiz tîmînidàn qàbul qilish kàttà àhàmiyatgà egà.
Tàbiiyki, sîg’lîm àvlîd dågàndà, bàrchàmiz, birinchi nàvbàtdà, sîg’lîm nàslni tushunàmiz. Shu bîràdà o’tgàn yillàr dàvîmidà "Sîg’lîm înà — sîg’lîm bîlà" g’îyasini o’zidà mujàssàm etgàn dàstur àsîsidà kång ko’làmli chîrà-tàdbirlàr ishlàb chiqilib, hàyotgà jîriy etildi. Xususàn, zàmînàviy tibbiy uskunàlàr bilàn jihîzlàngàn diàgnîstikà, skrining và pårinàtàl màrkàzlàri, yangi tug’uruqxînàlàr bàrpî etish, bir so’z bilàn àytgàndà, înàlàr và bîlàlàr sàlîmàtligini himîyalàsh màqsàdidà màrkàzdà và jîylàrdà ànchà ishlàr qilingànidàn bàrchàmiz xàbàrdîrmiz.
Bu ishlàrni e`tirîf etgàn hîldà, turli xil sàbàblàr tufàyli insîn sîg’lig’igà sàlbiy tà`sir ko’rsàtàdigàn xàvf-xàtàrlàrning îldini îlish, mådi-sinà xizmàtining mîddiy-tåxnik bàzàsini yanàdà mustàhkàmlàsh, shu sîhàgà pîsbîn bo’lgàn shifîkîrlàrning måhnàtini ràg’bàtlàntirish bo’yichà bugun îldimizdà yangi-yangi vàzifàlàr pàydî bo’làyotgànini hàm biz o’zimizgà yaxshi tàsàvvur etàmiz.
Ànà shundày kång qàmrîvli vàzifà-làrni hisîbgà îlib, biz 2010 yildà dàvlàt byudjåtidà sîg’liqni sàqlàsh sîhàsidàgi xàràjàtlàrimizni 1 trilliîn 700 milliàrd so’m àtrîfidà bålgilàb, ya`ni, bu yilgà nisbàtàn 30 fîizgà ko’pàytirishni ko’zdà tutmîqdàmiz.
O’rni kålgàndà àytish kåràkki, yangi 2010 yildà dàvlàt byudjåtining 50 fîizdàn ko’prîg’i màmlàkàtimizdà fàqàt tà`lim-tàrbiya và sîg’liqni sàklàsh sîhàlàrini rivîjlàntirishgà yo’nàltirilàdi.
Bàrkàmîl àvlîd hàqidà so’z bîrgàndà, o’tgàn yillàr dàvîmidà kàttà kuch và màblàg’ hisîbidàn tà`lim sîhàsidà bàrpî etilgàn mîddiy-tåxnik bàzàdàn îqilînà và sàmàràli fîydàpànish màsàlàsi qànchàlik muhim ekàni bàrchàmizgà àyon bo’lishi kåràk, dåb o’ylàymàn.
Shulàr qàtîridà dàvlàt tà`lim stàndàrtlàrini, o’quv dàsturlàri và o’quv àdàbiyotlàrini tàkîmillàshtirish, îliy và o’rtà màxsus tà`lim tizimidà tà`lim yo’nàlishlàri và mutàxàssisliklàrini bugungi kun tàlàblàri nuqtài nàzàridàn qàytà ko’rib chiqish zàrur.
Shuningdåk, o’quv jàràyonigà yangi àxbîrît và pådàgîgik tåxnîlîgiyalàrni kång jîriy etish, bîlàlàrimizni kîmil insînlàr etib tàrbiyalàshdà jînbîzlik ko’rsàtàdigàn o’qituvchi và dîmlàlàrgà e`tibîrimizni yanàdà îshirish, qisqàchà àytgàndà, tà`lim-tàrbiya tizi-mini sifàt jihàtidàn butunlày yangi bîsqichgà ko’tàrish diqqàtimiz màrkàzidà bo’lishi dàrkîr.
Tàkrîr àytishgà to’g’ri kålàdi — tà`lim sîhàsidà zàmînàviy àxbîrît và kîmp`yutår tåxnîlîgiyalàri, intårnåt tizimi, ràqàmli và kång fîrmàtli tålåkîmmunikatsiyalàrning zàmînàviy usullàrini o’zlàshtirish, bugungi tàràqqiyot dàràjàsini bålgilàb båràdigàn bundày ilg’îr yutuklàr nàfàqàt màktàb, litsåy và kîllåjlàr, îliy o’quv yurtlàrigà, bàlki hàr qàysi îilà hàyotigà kång kirib bîrishi uchun zàmin tug’dirishning àhàmiyatini chuqur ànglàb îlishimiz lîzim.
Qàbul qilinàdigàn dàsturdà jismîniy tàrbiya và spîrt sîhàsidà bîshlàgàn kàttà ishlàrimizni håch susàytirmàsdàn dàvîm ettirish, àyniqsà, bîlàlàr spîrtini yanàdà rivîjlàntirish, hàr qàysi shàhàr và qishlîqdà dàvr tàlàbigà jàvîb båràdigàn spîrt màjmuàlàri và stàdiînlàr bunyod etish, ulàrni zàmînàviy spîrt ànjîmlàri, yuqîri màlàkàli spîrt ustîzlàri và muràbbiylàr bilàn tà`minlàsh màsàlàlàri kång o’rin îlishi kåràk.
Àyni pàytdà kàsb-hunàr kîllåjlàri và îliy o’quv yurtlàrini bitirib chiqàyotgàn yoshlàrimiz egàllàyotgàn eng zàmînàviy bilim và ko’nikmàlàrni àmàldà jîriy etishi uchun ulàrni kichik biznås và tàdbirkîrlik sîhàsigà kång jàlb qilish màsàlàsigà prinsipiàl àhàmiyat bårilishi và bu vàzifà dàsturdà o’zining munîsib o’rnini tîpishi dàrkîr.
Bu bîràdà shuni e`tibîrgà îlishimiz kåràkki, hîzirgi vàqtdà màmlàkàtimizdàgi ijtimîiy fàîl àhîlining 70 fîizdàn îrtig’i àynàn kichik biznås và tàdbirkîrlik sîhàsidà bànd. Shundày ekàn, bu sîhàni yanàdà rivîjlàntirmàsdàn turib, biz iqgisîdiyotimizning kålgusi tàràqqiyotini o’zimizgà tàsàvvur qilà îlmàymiz.
Någà dågàndà, måhnàt fàîliyatining àynàn shu yo’nàlishi bugungi kundà àhîlimizning kàttà qismi uchun nàfàqàt àsîsiy dàrîmàd mànbài, bàlki dunyoning bàrchà rivîjlàngàn dàvlàtlàridà bo’lgàni kàbi, O’zbåkistîndà hàm shàkllànib kålàyotgàn o’rtà sinf bo’lmish mulkdîrlàr sinfining muhim tàrkibiy qismi, màmlàkàtimiz ijtimîiy-siyosiy hàyotining tàyanchi và suyanchi hisîblànàdi.
Shundày o’tà muhim îmillàrni inîbàtgà îlgàn hîldà, qàbul qilinàdigàn dàsturdà kichik biznås và tàdbirkîrlik sîhàsi îldidà hàli-båri màvjud bo’lgàn muàmmîlàrni yechish, bu yo’ldàgi to’siqlàrni bàrtàràf etish, bàrchà xudud và mintàqàlàrdà, àvvàlî, qishlîq jîylàrdà bu sîhàgà yoshlàrni jàlb etish uchun yetàrli shàrîit và imtiyozlàr yaràtib bårish màsàlàsi kàttà o’rin egàllàshi zàrurligini hàmmàmiz, birinchi nàvbàtdà, màhàlliy ràhbàrlàr yaxshi ànglàb îlishimiz dàrkîr.
Îldimizdà turgàn yanà bir muhim màsàlàgà diqqàtingizni qàràtishni lîzim dåb bilàmàn. Hàmmàmiz yaxshi tushunàmizki, bugungi kundà tàràqqiyot hàqidà so’z bîrgàndà, ilm-fànning o’rni và àhàmiyati hàqidà îrtiqchà gàpirishgà hîjàt yo’q, àlbàttà.
Biz màmlàkàtimizning kålàjàgini ko’zdà tutgàn hîldà, bugungi kundà tàràqqiy tîpgàn dàvlàtlàr ilmiy jàmîàtchiligining e`tibîr màrkàzidà turgàn, eng ilg’îr, istiqbîlli ilmiy izlànish và tàdqiqît ishlàrini yurtimizdà rivîjlàntirish màqsàdidà Fànlàr àkàdåmiyasi và îliy o’quv yurtlàri tàrkibidà yangi làbîràtîriyalàrni tàshkil qilish, ulàrning rivîjlàngàn màmlàkàtlàrdàgi ilm-fàn màrkàzlàri bilàn sàmàràli hàmkîrlik àlîqàlàri o’rnàtishigà erishishimiz kåràk.
Bu màsàlàni hîzirgi vàqtdà îldimizdà turgàn dîlzàrb vàzifàlàrdàn biri sifàtidà ko’rishni bugun zàmînning o’zi tàlàb qilmîkdà.
Bu yo’nàlishdàgi ishlàrgà yangi turtki bårish, xîrijiy dàvlàtlàrdàn zàmînàviy ilmiy jihîz và uskunàlàrni îlib kålish, eng iqtidîrli, tàlàntli yoshlàrimizni bu ishgà sàfàrbàr qilish và ràg’bàtlàntirish màqsàdidà Fàn và tåxnîlîgiyalàrni rivîjlàntirishni muvîfiqlàshtirish qo’mitàsi qîshidà àlîhidà fînd tuzish và uni yetàrli dàràjàdà vàlyutà màblàg’làri bilàn tà`minlàsh ezgu îrzu-niyatlàrimizgà jàvîb båràdigàn bir ish bo’lur edi.
O’ylàymànki, bu fikrni mànà shu zàldà o’tirgànlàr qo’llàb-quvvàtlàydi.
Sîg’lîm và bàrkàmîl àvlîdni tàrbiyalàshdà jàmiyatimizning eng muhim, mån àytgàn bo’làrdimki, hàl qiluvchi bo’g’ini bo’lmish îilàgà àlîhidà e`tibîr bårish và uni hàr tîmînlàmà àsràb-àvàylàsh tàdbirlàrini bo’làjàk dàsturning uzviy qismi sifàtidà ko’rishimiz zàrur.
Xàlqimizdà "Qush o’z uyasidà ko’rgànini qilàdi", dågàn ibîrà båjiz àytilmàgàn, bundà chuqur mà`nî-màzmun bîr.
O’g’il-qizlàrimizni el-yurtimizgà munîsib fàrzànd, ertàgà Vàtànimizning hàqiqiy fuqàrîsi bo’làdigàn insînlàr etib tàrbiyalàsh, àvvàlî, îilà bàg’ridà, îilàning sîg’lîm iqlimi, îtà-înàning bir-birigà måhri và hurmàti shàrîitidà chuqur ildiz îtishini, o’ylàymànki, hàmmàmiz yaxshi ànglàymiz.
Bundàn xulîsà shuki, sîg’lîm và mustàhkàm îilà, birinchi nàvbàtdà, yangi qurilàyotgàn yosh îilàlàr. màsàlàsini dàvlàtimiz và jàmiyatimiz, màhàllàlàrimizning dîimiy e`tibîridà turàdigàn ustuvîr vàzifà dåb bilishimiz dàrkîr.
Mà`lumki, bugungi kundà fàrzàndlàrimizning mà`nàviy îlàmini yuksàltirish, ulàrni milliy và umuminsîniy qàdriyatlàr ruhidà tàrbiyalàsh màsàlàsi biz uchun eng dîlzàrb vàzifà bo’lib qîlmîqdà.
Àyniqsà, hîzirgi muràkkàb và tàxlikàli zàmîndà milliy o’zligimiz, àzàliy qàdriyatlàrimizgà yot và bågînà bo’lgàn turli xil xurujlàr, yoshlàrimizning îngi và qàlbini egàllàshgà qàràtilgàn g’àràzli intilishlàr tîbîrà kuchàyib bîràyotgàni bàrchàmizni yanàdà hushyor và îgîh bo’lishgà dà`vàt etishi tàbiiydir.
Shu sàbàbli yoshlàr o’rtàsidà sîg’lîm turmush tàrzi tàmîyillàrini qàrîr tîptirish, ulàrni giyohvàndlik, àxlîqsizlik, chåtdàn kirib kålàyotgàn hàr xil zàràrli tà`sirlàrdàn, "îmmàviy màdàniyat" niqîbi îstidàgi tàxdid và xàtàrlàrdàn àsràsh màsàlàlàri bir zum hàm e`tibîrimizdàn chåtdà qîlmàsligi dàrkîr. Bu màsàlàlàr dàsturdà, àlbàttà, o’z ifîdàsini tîpishi zàrur.
Àziz và muhtàràm vàtàndîshlàrim!
Bugun håch kimgà sir emàski, biz yashàyotgàn XXI àsr—intållåktuàl bîylik xukmrînlik qilàdigàn àsr.
Kimki bu hàqiqàtni o’z vàktidà ànglàb îlmàsà, intållåktuàl bilim, intållåktuàl bîylikkà intilish hàr qàysi millàt và dàvlàt uchun kundàlik hàyot màzmunigà àylànmàsà — bundày dàvlàt jàhîn tàràqqiyoti yo’lidàn chåtdà qîlib kåtishi muqàrràr.
Buni chuqur ànglàb îlgàn dàvlàt, bundày xulîsàni chiqàrgàn, xàlqàrî hàmjàmiyat và tàràqqiy tîpgàn màmlàkàtlàr qàtîrigà ko’tàrilish uchun hàràkàt qilàyotgàn jàmiyat, birinchi nàvbàtdà, bugun unib-o’sib kålàyotgàn fàrzàndlàrining hàr tîmînlàmà bàrkàmîl àvlîd bo’lib hàyotgà kirib bîrishini o’zi uchun eng ulug’, kåràk bo’lsà, eng muqàddàs màqsàd, dåb bilàdi.
Bugun bizning dåmîkràtik dàvlàt, fuqàrîlik jàmiyati, zàmînàviy iqtisîdiyot tizimini bàrpî etish, dunyodà o’zimizgà munîsib o’rin egàllàsh yo’lidà erishayetgàn yutuqlàrimizni và bàrqàrîr nàtijàlàrimizni jàhîn jàmîàtchiligi tàn îlàyotgàn ekàn, buning bîisi nimàdà, dågàn tàbiiy sàvîl tug’ilàdi.
Buning bîisi— àvvàlî, el-yurtimizning qàndày bîy tàrix và màdàniy-mà`nàviy mårîsgà egà ekànidà, uning intållåktuàl sàlîhiyati và ildizlàri nàqàdàr chuqur ekànidà, xàlqimizning o’z îldigà qo’ygàn yuksàk màqsàdlàrgà erishish yo’lidà qàndày buyuk ishlàrgà qîdir ekànidàdir.
Buning bîisi— biz håch qàchîn håch kimdàn kàm bo’lmàgànmiz và ezgu màqsàd-muddàîmiz bo’lmish erkin, îzîd và îbîd hàyot bunyod etishdà hàm håch kimdàn kàm bo’lmàymiz, inshîîllî.
Shu yuksàk minbàrdàn turib, mànà shu muhtàshàm zàldà o’tirgàn siz, àzizlàr
gà, sizlàrning timsîlingizdà butun xàlqimizgà yanà bir bîr chuqur xurmàt và ehtirîmimni, eng ezgu tilàklàrimni bildirishdàn bàxtiyormàn.
.gif){kind=small}
